رسانه مستقل خبری کوردستان

www.rigakurdistan.ir

سه شنبه ۳۰ آبان ۱۳۹۶ | 21 Nov 2017
خانه » تحلیلی » « حمام بزرگ  و میدان » در شهر کنگاور حمامهای  از دوره قاجاریه
« حمام بزرگ  و میدان » در شهر کنگاور حمامهای  از دوره قاجاریه

نگاهی گذرا به متون دوران های مختلف تاریخی مؤید این امر است که حداقل در همه ی دوره ی اسلامی، حمام های عمومی فراوانی در شهرهای مسلمین وجود داشته و با توجه به تعداد آن ها در هر شهر ازحیث اهمیت قابل مقایسه با مساجدند. هر محله یا گذر شهر قدیم در کنار دیگر بناهای عمومی، حتماً حمام یا حمام هایی برای استفاده ی مردم داشته است که این حمام ها در زمره مهمترین تاسیسات مدنی برای خدمت رسانی همگانی شهر های اسلامی به شمار میرفتند . حمام های عمومی در زمره ابنیه عام المنفعه ای هستند که با ظهور دین اسلام ، که مقدمه بسیاری از فرائضش تطهیر است، در سراسر قلمرو اسلام گسترش یافتند.

تاریخ انتشار : ۱۲ مرداد ۱۳۹۵

ریگا کوردستان – سرویس فرهنگی

نگاهی گذرا به متون دوران های مختلف تاریخی مؤید این امر است که حداقل در همه ی دوره ی اسلامی، حمام های عمومی فراوانی در شهرهای مسلمین وجود داشته و با توجه به تعداد آن ها در هر شهر ازحیث اهمیت قابل مقایسه با مساجدند. هر محله یا گذر شهر قدیم در کنار دیگر بناهای عمومی، حتماً حمام یا حمام هایی برای استفاده ی مردم داشته است که این حمام ها در زمره مهمترین تاسیسات مدنی برای خدمت رسانی همگانی شهر های اسلامی به شمار میرفتند . حمام های عمومی در زمره ابنیه عام المنفعه ای هستند که با ظهور دین اسلام ، که مقدمه بسیاری از فرائضش تطهیر است، در سراسر قلمرو اسلام گسترش یافتند.

 

در بین اقوام مختلف از قدیم‌الایام آئین شستشو تطهیر و غسل از اهمیت بخصوصی برخوردار بوده است. در ایران نیز شستشوی بدن از دو نظر اهمیت ویژه‌ای داشته است از جهت پاکی جسم و دیگری از نظر پاکی روان.

طبق مدارک موجود سابقه مراسم شستشو درایران زمین به بیش از زمان زرتشت می‌رسد به نظمی آید که مهر‌پرستان برای انجام مراسم مذهبی می‌بایستی به مدت سه روز و سه شب در فواصل معین غسل کنند.

پاکیزگی و شستشوی تن در سرزمین ایران از روزگاران دور امری مهم و جزئی از دین بوده است. با حضور دین مبین اسلام و تاکید آن بر اهمیت و ضرورت نظافت و تطهیر، ساخت جایگاهی بدین منظور از همان آغاز مورد توجه قرار گرفت. اهمیت وجود حمام در شهرها و روستاها و سایر زیستگاهها، جایگاه حمام از دیدگاه فقهی و دینی، جایگاه حمام در نظام روابط اجتماعی و اقتصادی، پیوند ناگسستنی آن با طب و برخی شیوه های درمان، و نیز جایگاه حمام در ادب مکتوب و شفاهی و فرهنگ عامه در ایران زمین به این عنصر مهم حیات اجتماعی انسان جایگاهی در خور توجه می‌بخشد. حمام، ورای نظافت و تطهیر، به عنوان نهادی اجتماعی که بسیاری از هنجارها و رفتارهای مورد قبول جامعه در آن‌ها رخ می‌داد، پذیرفته شده و جایگاهی خاص یافته بودند.

فارغ از پیشینه استان کرمانشاه در دوره پیش از اسلام ، به گفته احمد بن یحیی بن جابر بلاذری در کتاب فتوح البلدان در زمان حکومت امویان ، سرزمین های اسلامی به ده استان از جمله کوفه تقسیم شده بود که کرمانشاهان جز کوفه به شمار می رفته.  با توجه به موقعیت سوق الجیشی استان کرمانشاه در دوره ی متقدم و میانی اسلامی  این استان جز بخش های مهم سیاسی ، فرهنگی و اجتماعی به شمار می رفته است و به همین سبب مجموعه های کامل شهری  و روستایی در آن شکل گرفته است که حمام ها یکی از اجزاء مهم ساخته شده در این مجموعه ها می باشد . حمام های عمومی در زمره ابنیۀ عا مالمنفعه ای هستند که با ظهور دین اسلام،که مقدمۀ بسیاری از فرائضش تطهیر است، در سراسر قلمرو اسلام گسترش یافتند. متأسفانه از آغاز دوران اسلامی تا قرن هشتم هجری قمری، نمونه ای پابرجا از حمام های عمومی در ایران باقی نمانده است، مجموعا از بافت تاریخی دوره متاخر اسلامی (قاجار )تعداد ۲حمام شهرستان کنگاور پا برجا مانده که شرایط خاص اقلیمی ، فرهنگی و اجتماعی در خلق این پدیده های منحصر به فرد معماری تاثیر فراوانی گذارده است .

۸۱۲۲۳۵۴۸۶_۴۱۱۹۱

حمام های تاریخی که در تمامی شهر ها و محلات قدیمی سراسر ایران یافت می شود . دارای معماری و طراحی های منحصر بفرد و جذابی هستند اما امروزه به دلیل از دست دادن کاربری خود آرام آرام از صحنه زندگی روزمره مردم حذف شده اند . به همین دلیل در بسیاری موارد صاحبان این بناها با تخریب املاک خود مبادرت به تغییر کاربری آن کرده و تعدادی دیگر نیز به رستوران وقهو ه خانه سنتی تبدیل شده اند و یا بی استفاده و در حال تخریب هستند .

اما دو حمام از دوره قاجار کنگاور در این روزها در چه حال و وضعیتی هستند ؟؟ مورد مرمت قرار گرفته اند ؟ کاربری جدیدی برای این دو بنای قاجاری تعریف شده ؟ یا در حال تخریب هستند ؟؟

۸۱۲۷۲۶۸۱۸_۲۶۹۴۳

حمام تاریخی بزرگ در کنگاور، بین محله قدیمی گرگون و محله سرجوب – خ شهید مطهری ( خ فش) به شماره ۱۱۹۷۳ در تاریخ ۵/۴/۱۳۸۴ در فهرست آثار ملی ثبت گردید .

توصیف کنگاور در گزارش اشخاص در عهد قاجار که سفرنامه نویسی رونقی می یابد را باید مدیون استقرار این شهر بر مسیر عتبات دانست. وصفی از کنگاور پرداخته اند که در بسیاری از آنها وصفی از آثار و ابنیه تاریخی چون حمامها ، مساجد، کاروانسرا و… است.

بخشهائی از چندین سفرنامه که به کنگاور اختصاص یافته ، شرحی از کمیت آثار تاریخی این شهر ارائه میکنند که در آنها به حمام جدید ( حمام بزرگ )‌نیز اشاره شده است ؛ از جمله : « ‌دلیل الزائرین (۱۲۷۳ قمری )‌، سفر نامه مکه (۱۲۷۹ ه .ق )، التدقیق فی سیر الطریق (۱۶- ۱۳۱۴ ق )؛ می توان اشاره کرد.

بنا بر مفاد وقف نامه ای که سنگ کتیبه آن در صحن امامزاده ابراهیم کنگاور موجود است تاریخ برپایی حمام به قبل از سال ۱۲۴۲ قمری برمی گردد. این بنا وقفی که واقف آن عبدالله خان افشار معروف به باباحان می باشد .

حمام بزرگ مانند دیگر حمامهای تاریخی دارای فضاهای ورودی، سربینه ، بینه و فضاهای خدماتی است . حمام دارای دو ورودیست . ورودی اصلی در سمت شمال بنا و دیگری جنوبی که نسبت به ضلع شمال بنا در سطح بالاتری قرار گرفته است .

DSC_0249

حمام بزرگ ؛ نیازمند مرمت و احیاء بود ، این بنا را اداره اوقاف کنگاور مرمت نه چندان خوبی را به صورت نیمه کاره تا سال ۹۵ انجام داده اند ؛ طبق طرح احیایی که انجام شده است این بنا به رستوران سنتی تبدیل خواهد شد ، اما محل قرار گیری این بنا برای رستوران مناسب است ؟ در شلوغترین خیابان شهر و جایی که بدون پارکینگ در نزدیکی این بنا !!

 

حمام میدان در محله قدیمی شهر آباد و خیابان معلم فعلی روبروی مسجد جامع در مرکز شهر کنگاور واقع شده است . این بنا در بین اهالی شهر به حمام محمد علی خان، حسن خان، حمام تلفن خانه، حمام چال و میدان مشهور است این حمام توسط شخصی بنام محمد علی خان افشار ساخته شده و متولی آن فرزندش حسن خان بوده است . این بنا به شماره ۱۳۴۰۹ در تاریخ ۶/۷/۱۳۸۴ در فهرست آثار ملی ثبت گردید .

۸۱۲۸۰۲۳۰۲_۲۶۶۱۳

بنای حمام توکل دارای سربینه هشت ضلعی است که بیشتر به مستطیل شبیه است . در سربینه حوض مستطیلی و ورودی حمام شمالی و در به محوطه هشت ضلعی کوچکی دارای سقف گنبدی است باز میشود و راهروی ورودی به وسیله پله به سربینه ختم میشود .حمام گرم شباهت زیادی به سربینه دارد . ضلع غربی و شرقی دو صفه ؛ صفه شرقی خزینه آب گرم است که محل ورود به آن بسته شده و به منبع آب گرم تبدیل شده است .طاق های این بنا بصورت جناقی و مصالح اصلی بنا آجر و گچ سرندی و ساروج است .

اما این بنای قاجار بعد از ثبت جز آثار ملی؛ تعطیل و بی استفاده مانده است طی سالهای که بی استفاده قرار گرفته امروزه این بنا در حال فرو ریختن است و نیاز به مرمت و احیا ء می باشد. آیا میراث فرهنگی و گردشگری کنگاور این بنای با ارزش را حفظ می کند یا طبق روالی که در حال انجام هست به تخریب ادامه می دهد ؟ مالکین این بنا طی این سالها بارها به دنبال مرمت بوده اند ؛ اما تا کنون بی نتیجه بوده است .

 

باتوجه به اینکه این بنا در محله قدیمی شهر قرار دارد از نظر حریم منظر و حریم کیفی  که باید از طرف شهرداری برای اجازه ساخت و سازی که به بناهای اطراف آن داده میشده نیز رعایت نشده است؛ حمام که در رو به روی آن قرار گرفته است بنای قاجاری را تحت تاثیر قرار داده است .

امید است میراث فرهنگی و اوقاف شهرستان کنگاور بفکر مرمت و احیایی این بنای تاریخی را شروع و مورد استفاده قرار بگیرد و موجب جذب هر چه بیشتر گردشگر در این شهرستان باشد با توجه به نزدیک بودن بناهای حمام های کنگاور به مهمترین بنای تاریخی یعنی معبد آناهیتا که قطب اصلی جذب گردشگری کنگاور است .
۸۱۲۷۲۶۸۱۸_۲۶۹۴۳

 

 

مریم طاهرآبادی / کارشناس ارشد باستان شناسی

لطفا دیدگاه خود را در مورد این مطلب بیان کنید.
کلام روز

يكرنگ بمان حتي ...

حتي اگر در دنيايي زندگي ميكني كه

مردمش براي پررنگي هزار رنگ ميشوند

تازه‌ها
شبکه‌های اجتماعی
مصاحبه آرشیو
یک پژوهشگر کرمانشاهی: منابع طبیعی موجود به سرعت درحال اتمام هستند/نیازمند بازنگری در فرهنگ کار هستیم

یک پژوهشگر کرمانشاهی:
منابع طبیعی موجود به سرعت درحال اتمام هستند/ نیازمند بازنگری در فرهنگ کار هستیم.

«گل انار» ارژنگ

ریگا کوردستان – سرویس فرهنگی مرادی، خلیلی، افضلی و نظری کرمانشاهی بررسی کردند «گل انار» ارژنگ سحر رنجبر: می‌گویند شاعر دیکتاتور هم هست. اما فقط در شعر خودش این ویژگی را دارد. در واقع چنانچه فاقد این ویژگی باشد نمی‌تواند بر کلماتش تسلط یابد و کسی که کلماتش از او فرمان‌برداری نکنند شاعر نیست. شعر […]

وقتی که محدودیت ها به تو می بازند

ریگا کوردستان – سرویس ورزشی (مصاحبه اختصاصی با صدیقه گراوند دختر ورزشکار کوهدشتی و نایب قهرمان کاراته آسیا) ‎سئوال: خودتان را کامل معرفی کنید؟ چند سالتان است، ورزش را از کجا شروع کردید؟ چه شد که سراغ ورزش رفتید؟ ‎جواب: من صدیقه گراوند هستم متولد ١٣۶٨، چون خیلی ورزش را دوست داشتم در سن ١۵ سالگی […]

مشاهیر و نخبگان/a> آرشیو
خبرنامه پیامکی

جهت عضویت در خبرنامه پیامکی ریگا کوردستان و دریافت آخرین خبرها فرم را تکمیل و ارسال فرمایید.