رسانه مستقل خبری کوردستان

www.rigakurdistan.ir

چهارشنبه ۲۲ آذر ۱۳۹۶ | 13 Dec 2017
خانه » تحلیلی » پژوهشی پیرامون بازی های بومی محلی شهرستان کنگاور
پژوهشی پیرامون بازی های بومی محلی شهرستان کنگاور

بازی ها از جمله نمودهای اجتماعی و فرهنگی هر اجتماع به حساب می آیند. برای بازی ها علاوه بر تخلیه روانی و کارکردهای جسمانی مزیت های فراوانی وجود دارد. بازی ها تبلوری از فرهنگ و میراث هر اجتماعی به حساب می آیند. در هر منطقه هم به فراخور شرایط اقلیمی، فرهنگی ، زبانی و تاریخی بازی های خاصی وجود دارد.

در این راستا تحقیق حاضر در صدد است پژوهشی را در جهت تهیه و تدوین بازیهای بومی و محلی و سنتی مردمانی که سالها پیش در جای جای کنگاور شکل گرفته اند انجام دهد. کم و کیف بازیهایی که آنان به ابزاری در جهت کسب آمادگی های جسمانی، توسعه و تقویت روحیه شجاعت و مقاومت ، بکارگیری روشهای مناسبی برای تعلیم و تربیت و در نهایت طریقی جهت پر کردن اوقات فراغت و سرگرمی استفاده می نموده اند بیان نمایند. در این تحقیق در مجموع 19 بازی تهیه و تدوین گردیده است ، اهداف و نحوه اجرای بازیها به طور مشروح در این مقاله بیان شده است .

تاریخ انتشار : ۵ شهریور ۱۳۹۵

ریگا کوردستان – سرویس فرهنگی 

به گزارش ریگا کوردستان ،فرهنگ و تمدن هشت هزار ساله ی منطقه ی کنگاور جزئی ارزشمند از فرهنگ و تمدن ایران است که بررسی دقیق و عالمانه ی آن می تواند تصویر کامل تری از فرهنگ و تمدن ایران در قرون و ازمنه ی ماضی ارائه دهد. ( شهرامی ،۱۳۸۳:۷) بازی ها و ورزش های سنتی از جمله رفتارهای بشری است که قابلیت بسیاری برای ایجاد ارتباط و گفت و گو داشته و بسیاری اوقات به عنوان وسیله ای برای رفع کدورت ها و یا ایجاد تعامل میان افراد و جوامع به کار رفته است .

بر هیچ کس پوشیده نیست که بخش قابل توجهی از تاریخ هر ملت به صورت حکایت و قصه ، سینه به سینه از نسلی به نسل دیگر منتقل و حفظ شده است ، به گونه ای که شاید در هیچ کتابی به صورت مکتوب به این مسائل اشاره نشده باشد . ( متینی، ۱۳۵۶: ۱۷۹-۱۷۸)

در روزگاران گذشته نیز همانند روزگار ما، مردم به بازی و سرگرمی نیاز داشتند، هر چند زندگی ماشینی عصر ما سبب شده انسان ها ، بیشتر وقت خویش را برای تامین معاش خود و خانواده شان صرف کنند. در گذشته زندگی مردم ساده و بی تکلف بود، به همین دلیل ، اوقات فراغت بیشتری داشتند که برای پر کردن آن به ورزش، بازی و تفریح روی می آوردند و به این وسیله برای خود سرگرمی های متنوعی ایجاد می کردند. (مهیار ، ۱۳۵۸: ۶۶ )

کلمه « بازی » در اصل زبان پهلوی کلمه « واژیک » است که در متون پهلوی در کنار سایر تفریح های عمومی و مجاز استعمال می شده است .( بهار ، ۱۳۱۳: ۶۴۱-۶۴۰)

در ایران عصر ساسانی، هر تفریح و شادمانی را که شایان توجه بود، عنوان بازی به آن می داند. در کارنامه اردشیر بابکان ، چنین نقل شده : « روزی که اردشیر به ستورگاه نشسته بود ، تنبور زده و سرود و بازی و خرمی کرد .» چنان که ملاحظه می کنید سرود خواندن و سازنواختن را نیز جزء بازی ذکر کرده اند . ( فره وشی ، ۱۳۵۴: ۳۳)

موقعیت جغرافیایی استان کرمانشاه و کنگاور

استان کرمانشاه با مساحتی حدود ۲۴۹۹۸ کیلومتر مربع در غرب ایران  (زنده دل ، ۱۳۸۷، ۳۲۳) و در مختصات جغرافیایی  ۳۳ درجه و ۴۲ دقیقه تا ۳۵ درجه و ۱۷ دقیقه عرض شمالی و۴۵ درجه و ۲۴ دقیقه تا ۴۸ درجه و ۶ دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار گرفته است. ( سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، ۱۳۸۰، ۱) این استان از طرف شمال با استان کردستان ، از جنوب به لرستان ، از مشرق به استان همدان و از طرف مغرب به کشور عراق . محدود می شود ( بیگلری، ۱۳۸۱، ۹) (نقشه شماره ۱)

نقشه شماره ۱: موقعیت جغرافیایی کرمانشاه و کنگاور ( منبع :Mihanema.tebyan.net)

کنگاور در کنار جاده مشهور به دروازه آسیا (نیکزاد ، ۱۳۸۹ : ۲۴۹ ) و در میان راه کرمانشاه و همدان و در میان : اسدآباد و تویسرکان از یکسو و سنقر و صحنه و نهاوند از سوی دیگر  واقع شده است (شهرامی، ۱۳۸۳، ۶ ) شهرستان کنگار به وسعت ۸۸۴۰۰۰ متر مربع در موقعیت جغرافیایی ۱۶و۳۴ درجه تا ۳۹ و ۳۴ درجه عرض شمالی و۳۴ و۴۷ درجه تا ۵۰و ۴۸ درجه طول خاوری واقع گردیده است. این شهرستان درمجموع ۵/۳ درصد از کل وسعت استان کرمانشاه را تشکیل می دهد و شرقی ترین شهرستان و دروازه ورودی استان کرمانشاه می باشد.

بخش بزرگی از غرب ایران را ارتفاعات بلند و به هم پیوسته زاگرس تشکیل می دهد و دشت حاصلخیزکنگاور در غرب این ارتفاعات قرار گرفته است. بارندگی مناسب ووجود سراب های پرآب، جریان رودخانه های خرمرود، اسدآباد و کنگاور،اراضی حاصلخیز ومناسب زراعت ،عبور جاده اصلی معروف شاهی و جاده عتبات عالیات همگی ازعوامل هستند که بر تهمیت دشت کنگاور افزوده و باعث شده که از گذشته های دور پر رفت و آمد ومورد توجه باشد. وهمچنین وجود آثارو تپه های تاریخی فرهنگی زیاد ومتنوع که گویای استقرار وسکونت جوامع بشری از اواسط هزاره پنجم ق.م تابه امروز است از ویژگیهای مهم این منطقه محسوب می گردد. (دوستانی ، ۱۳۹۱: ۲)

بازی های بومی و محلی

هرگونه فعالیت بدنی و فکری که ریشه در تمدن و فرهنگ ، سنن و مذهب هر منطقه داشته باشد و به صورت فردی یا جمعی بدون رعایت مقررات مصوب رسمی در جهت گذران اوقات فراغت، آمادگی جسمانی و تقویت حافظه ، هوش و حفظ ارزش های اسلامی و ارتباطات اجتماعی انجام پذیرد. (نظام نامه اجزایی توسعه ورزش های همگانی و…، ۱۳۹۲: ۴)

از ویژگی های بارز این بازی ها می توان ساده و در دسترس بودن ، وابسته نبودن به ابزار خاص، تقویت توانایی استعداد جسمانی و فکری ، قابل اجرا بودن در هر فصل، هر جا و مکان و تحت پوشش قرار دادن گروه های مختلف سنی از کودکان تا کهنسالان را نام برد.(ارشادودیگران، ۱۳۹۱: ۱۵-۱۶) بازی های بومی و محلی به فرهنگ و سنت خاص ایرانی گره خورده اند (فراهانی و شهرکی ، ۱۳۸۵:۱۳۶-۱۷۸) اطلاعات ما از گذشته نشان دهنده توجه مردم و جامعه به ورزش است ، به طوری که عامل عمده ای که موجب تنوع در زندگی و شادابی روحیه مردم می شود، بازی ها و ورزش های فردی و جمعی است که از گذشته های دور در میان جوامع رواج داشته است . به طور کلی ، بالغ بر ۱۵۰ نوع بازی سنتی در ایران وجود دارد که به مرور زمان و تغییر شیوه های زندگی ، نسل امروز با بسیاری از آنها بیگانه شده است. (سواری ، ۱۳۹۰: ۴۴-۴۵)   نگارندگان برای آگاهی هر چه بیشتر دوستداران فرهنگ سنتی ف تلاش نموده در این مجموعه ، شمه ای از بازی های بومی و محلی کنگاور را با زبانی ساده و مختصر ارایه شود تا بتوان با همه سنین ارتباط برقرار نموده و گامی در جهت انتقال و حفاظت از میراث ناملموس فرهنگی شهر کنگاور برداشته شود:

بازیهای بومی شهرستان کنگاور

  • کلاوروان : برای انجام این بازی، بازیکنان به دو دسته چند نفری تقسیم می شوند و تعداد دسته ها بستگی به تعداد شرکت کنندگان در بازی دارد . پس با استفاده از یکی از روشهای انتخاب، یک دسته انتخاب می شود. تا در روی زمین بنشیند، که معمولاً به صورت دایره ای در حالیکه پشت به هم کرده اند می نشینند. پس دستمال یا کلاهی را در چند متری محل بازی در جای بلندی می گذارند و در فاصله ای حدود ۱۰۰ متر جایی را به عنوان هدف انتخاب می کنند. پس گروهی که سر پا هستند به دور گروهی که نشسته اند می چرخند و سعی می کنند دست خود را به سر یکی از افراد نشسته برسانند و سر او را لمس کنند و افراد نشسته هم از خود دفاع می کنند و سعی دارند با به پای افراد سرپا بزنند. اگر گروه سر پا موفق شوند زودتر سر آنها را لمس کنند، آن فردی که دست به سر بازیکن طرف مقابل زده است فریادی می کشد و بقیه با سرعت می دوند و سعی می کنند کلاه را به هدف برسانند. و گروه نشسته هم به همین صورت سعی می کنند که کلاه را برداشته یا از طرف مقابل بگیرند و به خاک بمالند تا در اینصورت از برنده شدن آنها جلوگیری کنند یا خود به هدف برسانند. اگر طرف سر پا کلاه را به هدف برسانند، دوباره گروه نشسته می نشینند و بازی ادامه می یابد و اگر گروه نشسته موفق شوند که کلاه را قبل از اینکه به هدف برسد خاک کنند، گروه سر پا می نشینند و همچنین اگر گروه نشسته در حین بازی موفق شوند که به پای یکی از گروه سر پا بزنند، گروه سر پا در آن دور از بازی بازنده اعلام شده و باید بنشینند. بازی به همین صورت تا چندین دور که هر دو گروه خسته شوند ادامه پیدا می کند و هر کدام دفعات بیشتری کلاه را به مقصد رسانده باشد برنده اعلام می شود.
  • قاچان ( قه مچان ) : قاچان بازی و سرگرمی است که عموماً بچه ها و نوجوانان و حتی بزرگسالان در اوقات فراغت به آن می پردازند. با توجه به سن و سال افراد تعدادی سنگریزه جمع می کنند، هر چه بزرگتر باشند از سنگریزه های بیشتر استفاده می شود. به این ترتیب که سنگها را به دسته های سه تایی تقسیم می کنند و به هر دسته « خووان » می گویند این بازی بیشتر به صورت انفرادی انجام می گیرد، یعنی بین دو نفر . هر نفر سنگها را به هوا می اندازد و با پشت دست هر چه توانست از آنها نگه می دارد. نفر بعدی همین کار را انجام می دهد . هر کدام سنگهای بیشتری پشت دست خود داشته باشد . باید اول شروع کند بعد سنگها را روی زمین پخش می کند یک سنگ را برمی دارد و به هوا پرت می کند، در این فاصله باید یک سنگ از سنگهایی که روی زمین هست بردارد و نگذارد سنگی که به هوا شده است به زمین بیفتد .وقتی که این سنگ به زمین بیفتد شخص بازیگر بازنده شده و به دست دیگری می دهد که بازی را ادامه بدهد . در پایان هر بازی ، وقتی که تمام سنگها برداشته شدند خوانها را می شمارند هر کدام خوان بیشتری برده باشد برنده بازی شناخته می شود .
  • چوزان : یکی دیگر از بازیها و سرگرمیهای روزانه و گاهی هم بیشتر شبانه مردم مناطق کردنشین چوزان است که به صورت انفرادی انجام می گیرد. این بازی یا روی زمین یا روی یک مقوای خط کشی شده انجام می شود . به این طریق که سه مربع یا مستطیل با فاصله بر روی همدیگر می کشند و گوشه های آنها را با خط به هم وصل می کنند. یکی از طرفین شش دانه نخود و دیگری شش دانه سنگ یا لوبیا به دست می گیرند و شروع به بازی می کنند. هر کدام از طرفین سعی دارد تا مهره خود را در یک ردیف یعنی روی خط راست قرار دهد اگر این سه مهره در یک ردیف قرار بگیرند طرف برنده به دلخواه خود یکی از مهر های طرف دیگر را از میدان بازی بیرون می کند. به این حالت « قر» می گویند و بازی دوباره ادامه دارد. آن قدر مهره ها را جا بجا می کنند که یکی از دو حریف بیشتر مهر هایش از میدان بدر می رود و تسلیم می شود و برنده بازی کسی است که در پایان بیشترین مهر ه را در میدان بازی دارد. این بازی جنبه فکری دارد و بیشتر به تمرکز حواس و قدرت تفکر نیاز دارد.
  • زه ره مشته کی : این بازی و سرگرمی بیشتر شب های دراز زمستان انجام می گیرد، که مردم دور هم در کی از خانه ها جمع و به دو دسته تقسیم می شوند . آنگاه یک شی ء را به عنوان گل انتخاب می کنند از قبیل نخود یا سنگ ریزه یا هر چیز دیگر طوری که در دستها قرار بگیردو نا معلوم باشد . آنگاه دسته أی طبق شرط هایی که بین آنها قرار داده می شود گل را به دست می گیرد آنها در دو ردیف رو به روی هم می نشینند و دستهای خود را به پشت می برند و گل را در دست یکی می گذارند و همه با مشتهای بسته دست های خود را جلو طرف مقابل قرار می دهند. یک نفر از دسته مقابل انتخاب می شود تا گل را از آنها بگیرد.

او به چهره تک تک افراد گروهی که گل را در دست دارند تماشا می کند که احتمال می دهد خالی است می گوید برای خودت. اگر گل در آن باشد بازنده می شود و گل دوباره به دست آنها می افتد و همان عمل تکرار می کنند و اگر خالی باشد مشتش را باز می کند. آنقدر این کار را ادامه می دهد تا بتواند گل را از یک مشت بیرون بیاورد یا اینکه بازنده شود . این بازی تکرار می شود و هر دفعه که گل از مشت بیرون نیاید یک نوبت برنده شده است . هر دسته ای که گل بیشتری در دستهای خود قرار می دهد برنده بازی اعلام می گردد .

  • زووران : زووران در زبان کردی به معنی کشتی است و مشابه کشتی باستانی یا پهلوانی ایران باستان می باشد . این ورزش بیشتر در بین جوانان و نوجوانان رایج است. بیشتر جنبه نمایش دارد و گاهی هم به صورت مسابقه رسمی در می آید . اما افراد کرد برای اینکه نوجوانان خود را به دلاوری و پشت کار وادار کنند آنها را با زووان های مداوم تحت تمرین قرار می دهند. ورزش به این طریق است که دو نفر از جوانان یا نوجوانان داوطللب، با اصرار پدر یا برادر بزرگتر از خود وادار به کشتی با همدیگر می شوند.

رسم و فن کشتی به این طریق است است که وزن در آن دخالت زیادی ندارد بلکه سن در آن مطرح است آنگاه هر دو نفر را رودر روی هم قرار می دهند و به فعالیت وادار می کنند. و پا در این کشتی طبق شرط قبلی دخالت می کند .یعنی اگر قرار باشد که دخالت کند در پشت پای حریف قرار می گیرد. که آن را « پاچ قوله » می گویند . در این کشتی هر کدام از طریق به خاک افتاده و پشت او روی زمین قرار گیرد می گویند، خاکی شده است و این کشتی تا سه بار تکرار می شود و هر کدام که دوباره برنده شود برنده بازی اعلام می گردد و مثل معروفی به زبان کردی می گویند ” مرده سه رسی جاره ” یعنی برای آزمایش مرد سه بار انجام آن عمل لازم است.

  • په رین په رین : در این بازی افراد پرش خود را درسه حالت نشان می دهند . پرش طول : مسافتی در روی زمین که حدود چهار متر می باشد مشخص می کنند و افراد به نوبت چند قدم دورتر می روند و با سرعت به طرف خطی که در آغاز محدوده مشخص شده ، می دوند و پرش می کنند. طول پرش را با کشیدن خط مشخص می کنند و دیگران به همین طریق پرش می کنند. کسی که مسافت بیشتری بپرد برنده محسوب می شود .

پرش روی طناب که دو نفر آن را در ارتفاعی به دلخواه پرش کننده، می گیرند. کسی که ارتفاع بیشتری را بپرد برنده بازی محسوب می شود.

  • شاوه زیره کی : کبریتی را می آورند و قستمهای آن را به نام هایی مشخص می کنند. قسمت سرکبریت سلطان و دو طرف کبریت یک قسمت شاه و قسمت دیگر وزیر و قسمت پهنای کبریت سلطان و دو طرف کبریت یک قسمت شاه و قسمت دیگر وزیر و قسمت پهنای کبریت که رنگی است ثروتمند و قسمت پهنای دیگر کبریت دزد می باشد . سپس کبریت را به هوا پرت می کنند و به هر قسمتی برزمین افتاد آن شخص نام مشخص شده را به خود می گید. بازی تا وقتی که سلطان مشخص نشود به ترتیب افراد ادامه دارد. وقتی سلطان مشخص شد . او برای هفت دوره بازی سلطان است و به دیگران دستور می دهد بعد به ترتیب شاه و وزیرو ثروتمند و دزد مشخص می شود . وقتی تمام اینها مشخص شد، ثروتمند به وزیر از دزد شکایت می کند و وزیر دزد را احضار می کند و ا زاو بازجویی به عمل می آورد .آنگاه وزیر دزد را به نزد شاه می برد شاه از سلطان کسب تکلیف می کند . سلطان به شاه اجازه می دهد که خود تصمیم بگیرد . شاه وزیر را احضار می کند و حکم را به او ابلاغ می نماید مثلا چند ضربه تازیانه به او بزنند و صدای حیوانات را د رآورد یا مثل آنها راه برود  یا اینکه مقدار زیادی آب بخورد خلاصه کاری که بیشتر جنبه تفریحی و خنده داشته باشد به او  دستور می دهند . وزیر دزد را احضار ودستور را اجرا می کند . در این بازی سلطان می تواند دخالت کند . حکم را لغو و یا حکم دیگر صادر کند و یا اینکه حکم صادره را تایید نماید و یا اینکه در حین انجام حکم دزد را می بخشد و شاه یا وزیر و یا ثروتمند را هم مجازات نماید بعد از اجرای حکم سلطان دوباره دستور مجدد بازی را صادر می کند و بازی به همین منوال تا پاسی از شب ادامه دارد .
  • فر فر : بازی به این طریق آغاز می شود که چند نفر دور هم جمع می شوند بیشتر افراد این بازی نوجوانان هستند و از آنها یکی به عنوان سرپرست انتخاب می شود . آنها انگشت خود را برروی زمین می گذارند و سرپرست انگشت خود را بلند می کند و مثلا می گوید : خرگوش فر . آنها باید بدانند جانورانی که جزء پرندگان نیستند و نمی توانند فر کنند ( فر در زبان کردی به معنی پرواز ناگهانی و تند است ) نباید انگشت خود را بلند کنند اگر کسی اشتباه کند و انگشت خود را با نام جانوری که جزء پرندگان نیست بلند کند از میدان بازی بیرون می رود. این عمل همراه با خنده بچه ها می باشد ادامه دارد تا اینکه تمام آنها به جز یکی باقی بماند و این عمل و نام بردن جانوران و پرندگان به سرعت انجام می گیرد که افراد در این مورد اشتباه کنند . ضمناٌ اگر نام پرنده ای آورده شود و انگشت خود را از زمین بلند نکند، باز هم بازنده می شود و باید از بازی بیرون برود. این بازی گاهی ساعتها طول می کشد در آن سرعت عمل و عکس العمل شرکت کننده و حضور ذهن او مورد آزمایش قرار می گیرد .
  • زوور مسته کی : این عمل به مقصود زور آزمایی جوانان در برابر همدیگر است. به این طریق : دو نفر که می خواهند با یکدیگر نبرد کنند روی زمین دراز می کشند و آرنج راست را به زمین می زنند و دست دیگر را پشت خود گذاشته و پنجه را در پنجه یکدیگر قرار داده و شروع به فعالیت می کنند. با تمام توان بر روی دست همدیگر فشار می آورند تا وقتی کسی که نیروی کمتری از دیگری دارد خسته می شود و پشت دست او به زمین می خورد و در این حالت بازنده بازی زور آزمایی می شود.
  • چالان : این بازی مخصوص کودکان و نوجوانان پسر می باشد به این طریق که هر کدام از آنها چند عدد گردو می خرند و در چند قدمی چاله کوچکی می کنند و یکی به عنوان سرچال در کنار چال یا گودال می نشیند . افراد به ترتیب برحسب تعداد گردوها به طرف چاله پرتاب می کنند . اگر تعداد گردوهایی که در چاله قرار می گیرد زوج باشند باید سرچال به تعداد گردوهایی که در چال قرار گرفته اند، گردو به پرتاب کننده بدهد و سرچالی را هم به او بدهد و خود برود و گردو به طرف چال پرتاب کند اگر فرد باشد، همه آنها را باید به سرچال بدهد. و بر گردد دوباره پرتاب کند . بازی به همین طریق ادامه دارد و برنده کسی است که تعداد بیشتری گردو برده باشد.
  • لیسان : این بازی دو نوع است : ۱- لیسان پایی که دو نفر از بچه ها دو تخته سنگ پهن کوچک پیدا می کنند و یکی پرت می کند و دیگری به دنبال او از یک جا پرت می کند اگر سنگ به سنگ دیگری برخورد کند . برنده اعلام می گردد. اگر برخورد نکند آنگاه یک پای خود را از پشت پای دیگر می گیرد و با نوک پا تکان سنگ را به سنگ دیگر نزدیک می کند وقتی نزدیک شد با یک ضربه سنگ را به طرف سنگ دیگری پرت می کند . اگر به سنگ برخورد کرد برنده است اگر چنانچه باز هم برخورد نکرد نفر بعدی به همین طریق تکرار می کند. ۲- نوع دوم لیسان دستی است که بیشتر با پولک های بزرگ انجام می گیرد این بازی به طریق بالا می باشد اما در اینجا برنده با یک حرکت مشخص می شود
  • م شوانه گه ی هه ی هه ی که رم : بازی به این صورت انجام می شود که تمام بچ ههای شرکت کننده در بازی به صورت صفی پشت سر هم قرار گرفته و از پشت لباسهای همدیگر را می گیرند و یک نفر به عنوان گرگ در مقابل آنها می ایستد. پس بچه هایی که در صف ایستاده اند در حالیکه به صورت مارپیچ می چرخند و می رقصند با آواز می خوانند: « م شوانه گه ی هه هی که رم » و آن فردی که به عنوان گرگ انتخاب شده نیز در حالیکه به صف حمله می برد می گوید :« م گور که گه ی له که ل به رم » . بچه هایی که در صف ایستاده اند در جواب او می گویند :« وه خواه نیه وه ید بزن گه ری » و گرگ در جواب می گوید: « و خودا به مو شاخ زه ری » و به آنها حمله می کند تا یکی را برباید و آن کسی را که ربوده است از بازی اخراج می شود و به همین صورت بازی ادامه می یابد تا گرگ همه آنها را برباید و از بازی خارج کند.
  • قام قامکی ( قایم باشک ) : در این بازی افراد به دو گروه مساوی تقسیم و آنگاه برحسب قرعه یک تیم چشمان خود را می بندند و گروه دیگر در کوچه ها و پس کوچه های محل خود قایم می شوند . و بعد از چند لحظه یک نفر از افراد گروه قایم شده و با زدن سوت ، آغاز جستجوی گروه مقابل را اعلام می کند و آنگاه افراد چشم بسته به دنبال افراد مخفی شده می روند و سعی می کنند آنها را پیدا کنند و اگر موفق به پیدا کردن تک تک گروه مقابل شوند برنده هستند و در غیر این صورت بازنده می باشند و باید مجدداً همان گروه بازنده چشمان خود را ببندند تا بازی از سر گرفته شششود . با توجه به برسی های مردم شناسی انجام گرفته توسط نگارندگان این بازی دددر تمامی نقاط بررسی شده بصورت یکسان اجرا می شود
  • لی لی بازی، ( هلنگه ، خانه خانه ) : این بازی به خط بازی یا شش خانه نیز معرف است و با کشیدن شش خانه بر روی زمین و یک عدد قلوه سنگ توسط دختران برگزار می شود . و برای اجرای بازی افراد یک گروه برحسب قره یکی یکی بازی می کنند به این صورت که در هنگام بازی یکی از افراد یک پای خود را بالا می برد و با پای دیگر سنگ را در خانه اول انداخته با پرش به خانه دوم می رود و همین کار را تا خانه چهارم که به خانه آزاد معروف است ادامه می دهد و در این خانه می تواند در حالت دو پای در آن محل قرار بگیرد و برای عبور از بقیه خانه ها بصورت اولیه ( یک پا ) خانه ها را طی کند و برای گذرادن و ادامه بازی سنگ را برمی دارد و از محل و نقطه شروع آن را به خانه شماره دو پرتاب می کند اگر قلوه سنگ از خانه رد شد بازنده و اگر وارد خانه شماره دو شد با پرش به درون خانه ها به خانه شماره دو رفته و با پا قلوه سنگ را به خانه شماره ۳ و از آنجا شماره هار و همینطور به خانه آخر می رساند و دوباره قلوه سنگ را برداشته و با دست به درون خانه شماره ۳ می اندازد و اگر درآن قرار گرفت به همان صورت خانه ها را طی می کند و تا قلوه سنگ بر سر و آنگاه با یک پا آن را به خانه شماره ۴ و تا آخر می برد و این کار را به همین صورت ادامه می دهند تا هر شش خانه را شش بار طی نماید و در این صورت برنده می باشد و اگر در حین بازی پایش روی خط قرار گیرد و یا قلوه سنگ بر روی خط قرار گیرد بازنده و نبوت به نفر بعدی از تیم خودش می رسد، و همینطور بازی ادامه پیدا می کند تا تمامی افراد دو تیم بازی را انجام دهند.
  • هفت سنگ : این بازی نوعی دخترانه است که در آن دو گروه ۵ تا هفت نفری شرکت می کنند و هر گروه تعداد هفت عدد سنگ را روی هم به فاصله ۲۰ متری به یکدیگر قرار می دهند آنگاه برحسب قرعه یک گروه بازی را آغاز می کند، و در فاصله ۵۰ متری محلی به نام دک وجود دارد . شیوه اجرای بازی به این صورت است که افراد یک گروه ایتدا یکی یکی با برداشتن قلوه سنگ از محل استقرار هفت سنگ خود به سوی هفت سنگ گروه مقابل خود سنگ پرتاب می نمایند، اگر سنگ وی به هدف نخورد نوبت به نفر بعدی از هم تیمی اش می رسد تا اینکه یه همین صورت کیله افراد تیم به صوی هدف سنگ پرتاب نمایند، در صورتی که سنگ یکی از افراد به هدف بخورد و هفت سنگ تیم حریف پائین بیاید، فرد زننده باید فرار کند و خود را به درک برساند. در این موقع عدا ه ای از تیم حریف به دنبال وی می دوند تا مانع رسیدن وی به دک شوند و او را دستگیر نمایند . و عده ای هم سنگ های خود را می چینند . در اینجا اگر تا قبل از رسیدن فرد ضارب( زننده ی سنگ ها ) به هدف، افراد تیم حریف وی را گرفتند یا سنگ ها را چیدند آنها برنده هستند ولی اگر فرد ضارب فرار کرده و به دک رسید آنها برنده و همان شخص مجددا! بازی را از ابتدا آغاز می نمایند و این بار جای یک پرتاب دو پرتاب دارد .
  • چوچلیک (الک دو لک ) : این بازی مردانه است و افراد بین سنین ۱۰ تا ۴۰ ساله در آن شرکت می کنند، روش اجرای بازی به این صورت است که ابتدا یکی عدد چوب یک متری و یک قطعه چوب ۲۰ سانتیمتری که در اصطلاح محلی به آن کلی می گویند می آورند و سپس گودال کوچکی برروی زمین حفر می کنند و آنگاه افراد دو گروه مساوی تقسیم می شوند و آنگاه بر حسب قرعه یک تیم روی گودال قرار می گیرد و تیم دیگر به فاصله ۳۰ تا ۴۰ متر دورر می ایستند . تیمی که روی گودال قرار گرفته اند یکی یکی با چوب بزرگ به زیر چوب کوچک می زنند و افراد تیم مقابل آن را به طرف گودال پرتاب می کنند. اگر در آسمان زند فردی که این ضربه را زده بود بازنده و نوبت به نفر بعدی است تا اینکه تمامی افراد یک تیم بازنده شوند و نوبت به تیم بعدی برسد و اگر نتوانستند آن را بزنند و به داخل یا نزدیک گودال بیفتد، افراد روی دایره فاصله اصابت کلی( چوب کوچک ) تا گودال را با چوب دستی شمارش می نمایند و به ازای هر بیست چوب یک امتیاز برنده، محسوب می شود . بعد از پایان بازی تیم برنده بر پشت تیم بازنده سوار می شوند و هورا می کشند .
  • قارداش بردم : بازی به این صورت است که یک گروه دوره هم جمع شده و یکی را انتخاب کرده که و پشت به بقیه می کند، از بقیه آن گروه یک نفر با دستان خود از پشت سر چشمان فرد انتخاب شده را می گیرد و او باید تشخیص بدهد که از بین بچه ها چه کسی سرچشمان او را با دست گرفته است و این حدس تا سه مرتبه است اگر درست تشخیص بدهد برنده و اگر درست نباشد بازنده می شود .
  • عراده بازی : این بازی بیشتر در بین پسران باب است ، وسیله های این بازی تکه چوبی به اندازه ۳۰ سانت و یک لاستیک کهنه موتور یا دوچرخه ، به این صورت است که با چوب لاستیک کهنه را به حرکت درآورده و با چوب به آن تعادل برای حرکت میدهند که با حرکت لاستیک بچه ها به دنبال آن می دوند و بازی می کنند.
  • عمو زنجیر باف : این بازی بین دختران و پسران مشترک است ، به این صورت که همه دست در دست هم حلقه میزنند ، بعد می چرخند و این شعر را همه با هم میخوانند :

عموزنجیر باف : بله .

زنجیر منو بافتی : بله .

پشت کوه انداختی : بله .

بابا اومده : چی چی آورده .

نخود و کشمیش ، با صدای چی .

که هر با صدای یکی از جانوران مثلا خروس  ، که همه بچه ها صدای خروس را درمی آورند . و بازی به همین ترتیب ادامه پیدا می کند .

 

تذکر : اطلاعات تحقیق صورت پذیرفته حاصل بررسی مردم شناسی در شهرستان کنگاور  می باشد.

نتیجه گیری

با توجه به اشارات گفته شده  درباره نحوه و فلسفه به وجود آمدن بازی ها ، ظهور و برزو این گفته ها در بازی های محلی قابل اثبات است . در حقیقت ویژگی اصلی بازی ها، درس آموزی و سازگاری با نظام و محیط طبیعی اجتماعی پیرامون خود است، بارزترین علت به وجود آمدن، برگزاری و تداوم این بازی ها، همیشه و همه جا علاوه بر داشتن لحظاتی خوش در کنار هم ، حس کار و همبستگی گروهی بوده است . از این رو است که اغلب بازی های محلی به صورت دسته جمعی و گروهی بوده است .

بازی ها و ورزش های محلی بخشی از میراث فرهنگی غیر مادی بشریت اند . این بازی ها و ورزش ها به عنوان فرهنگ مردم باید حفظ شوند، خوب است دست کم فهرستی از آنها در دست داشته باشیم ، این بازی ها و فعالیت ها در گذشته های نه چندان دور مردم ایران به گواهی مستندات و پژوهش های مختلف داشته است، اکنون این ورزش ها در حال فراموشی و نابودی اند .

امروزه بیشتر بازیها، سرگرمیها و ورزشها در دنیای صنعتی و مدرن رنگ و جلوه ای تازه یافته و بسیاری از این رشته های اصیل و با هویت که ریشه در فرهنگ، باور و تاریخ نیاکانمان دارد در پس بازیهای مدرن و جدید به فراموشی سپرده شده اند.

در زمان قدیم مردم با وسایلی از قبیل چوب، سنگ ، طناب ، پارچه و غیره که در طبیعت هم به سادگی یافت می شود، سروکار داشتند و در مقایسه با امروزیها بسیار بشاشتر و سرزنده تر بوده اند.

با احیای بازیهای بومی و محلی که بخشی از هویت و فرهنگمان محسوب می شود، علاقه مردم را نسبت به اصالت و شناساندن نقش و تاثیر این بازیها در زندگی خود تشدید کند تا از این طریق بتواند نشاط و شادی سابق را به شهر و جامعه باز گرداند.

مریم طاهرآبادی /کارشناس ارشد باستان شناسی 

 

 

منابع

 

  1. ارشاد ، طیبه ؛ آزمون ، جواد؛ جوادی ، مریم ،۱۳۹۱ ،تربیت بدنی ابتدایی ویژه معلمان ابتدایی ، اداره کل چاپ و توزیع کتاب هاب درسی ، ص ۱۵-۱۶
  2. بهار ، ملک الشعرا ،۱۳۱۳، بازی های ایرانی ، مجله تعلیم و تربیت، سال ۴، شماره ۱ .
  3. بیگلری ، هرمز ، ۱۳۸۱ ، کرمانشاه و آثار تاریخی آن ، انتشارات کرمانشاه ، کرمانشاه .
  4. دوستانی ، سعید،۱۳۹۱، معبد اناهیتا ، سازمان میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری ، کرمانشاه .
  5. زنده دل ، حسن ، ۱۳۸۷ ، راهنمای ایرانگردی استان ها و شهرها ، نشریه کاروان جهانگردان ، تهران .
  6. سواری ، مصطفی ، ۱۳۹۰، نگاهی به بازی های محلی خوزستان ، آموزشی ، دوره ۱۱، شماره ۳، ص ۴۴-۴۵
  7. شهرامی ، بیژن ، ۱۳۸۳ ، ای همه مهر و صفا کنگاور ، انتشارات هانی ، همدان .
  8. فراهانی ، ابوالفضل ، شهرکی ،منصوره ، ۱۳۸۵، بررسی بازی های بومی و محلی سیستان و بلوچستان ، تاریخ نامه ورزش ایران زمین (۱) ، تهران ، کمیته ملی المپیک ، چاپ اول ، ص ۱۳۶-۱۷۸
  9. فره وشی، بهرام، ۱۳۵۴، کارنامه اردشیر بابکان، تهران، دانشگاه تهران.
  10. فرهنگ جغرافیایی شهرستان های کشور ( شهرستان کرمانشاه ) ، ۱۳۸۰ ، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح ، تهران .
  11. متینی، جلال ، ۱۳۵۶ ، برخی از بازی ها و سرگرمی های رایج در ایران در روزگاران پیش ، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران ، سال ۱۳ ، ص ۱۳-۱۵
  12. مهیار ، عباس،۱۳۵۸، بازی های محلی ، هنر ومردم ، سال ۱۷، شماره ۱۹۳٫
  13. نظام نامه اجزایی توسعه ورزش های همگانی ، تفریحات سالم، بازی های بومی – محلی وورزش های باستانی ؛ دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی کشور ، اداره کل تربیت بدنی ، ۹۲
  14. نیکزاد ، میثم ، ۱۳۸۹ ، ارزیابی پیشنهادات ارائه شده دربارۀ بنای موسوم به معبد آناهیتا در کنگاور ، مجله پژوهش های باستان شناسی مدرس ، شماره سوم .

 

لطفا دیدگاه خود را در مورد این مطلب بیان کنید.
کلام روز

يكرنگ بمان حتي ...

حتي اگر در دنيايي زندگي ميكني كه

مردمش براي پررنگي هزار رنگ ميشوند

تازه‌ها
شبکه‌های اجتماعی
مصاحبه آرشیو
یک پژوهشگر کرمانشاهی: منابع طبیعی موجود به سرعت درحال اتمام هستند/نیازمند بازنگری در فرهنگ کار هستیم

یک پژوهشگر کرمانشاهی:
منابع طبیعی موجود به سرعت درحال اتمام هستند/ نیازمند بازنگری در فرهنگ کار هستیم.

«گل انار» ارژنگ

ریگا کوردستان – سرویس فرهنگی مرادی، خلیلی، افضلی و نظری کرمانشاهی بررسی کردند «گل انار» ارژنگ سحر رنجبر: می‌گویند شاعر دیکتاتور هم هست. اما فقط در شعر خودش این ویژگی را دارد. در واقع چنانچه فاقد این ویژگی باشد نمی‌تواند بر کلماتش تسلط یابد و کسی که کلماتش از او فرمان‌برداری نکنند شاعر نیست. شعر […]

وقتی که محدودیت ها به تو می بازند

ریگا کوردستان – سرویس ورزشی (مصاحبه اختصاصی با صدیقه گراوند دختر ورزشکار کوهدشتی و نایب قهرمان کاراته آسیا) ‎سئوال: خودتان را کامل معرفی کنید؟ چند سالتان است، ورزش را از کجا شروع کردید؟ چه شد که سراغ ورزش رفتید؟ ‎جواب: من صدیقه گراوند هستم متولد ١٣۶٨، چون خیلی ورزش را دوست داشتم در سن ١۵ سالگی […]

مشاهیر و نخبگان/a> آرشیو
خبرنامه پیامکی

جهت عضویت در خبرنامه پیامکی ریگا کوردستان و دریافت آخرین خبرها فرم را تکمیل و ارسال فرمایید.