رسانه مستقل خبری کوردستان

www.rigakurdistan.ir

سه شنبه ۰۱ خرداد ۱۳۹۷ | 22 May 2018
خانه » فرهنگی » بایدها و نباید های زبان مادری در نماز
بایدها و نباید های زبان مادری در نماز

تاریخ انتشار : ۲۳ شهریور ۱۳۹۵

ریگا کوردستان – سرویس فرهنگی

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ

وَ جَعَلْناکُمْ شُعُوباً وَ قَبائِلَ لِتَعارَفُوا إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاکُمْ – سوره‌ی مبارکه‌ی حجرات آیه ١٣

خداوند تبارک‌وتعالی در قرآن کریم، تقوا و پرهیزکاری را بالاترین جایگاه منزلت انسان عنوان می‌فرماید، اما نکته‌ی حائز اهمیت بخش اول آن است که برای آن منظور فرموده‌اند. در بخش اول این آیه‌ی شریفه فرموده‌اند: شما را از ملت‌ها و قبایل گوناگون آفریدیم، برای اینکه شناخت و معرفت پیدا کنید. همان‌گونه که از مضمون این آیه برمی‌آید، وجود قبایل و ملت‌های گوناگون نه‌تنها در کلام الله به رسمیت شناخته‌شده بلکه به‌عنوان شرط لازم برای پیشه کردن تقوای الهی آورده شده و از آن به‌عنوان دلیل رسیدن به شناخت و معرفت الهی یادشده است.

در این آیه‌ی کریمه «وَ مِنْ آیاتِهِ خَلْقُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافُ أَلْسِنَتِکُمْ وَ أَلْوانِکُمْ إِنَّ فی‏ ذلِکَ لَآیاتٍ لِلْعالِمینَ ـ سوره‌ی مبارکه‌ی روم آیه‌ی ۲۲» فرموده‌اند که: و از نشانه‌های او آفرینش آسمان‌ها و زمین و اختلاف و گوناگونی زبان‌ها و رنگ‌های شماست. قطعاً در آنچه یاد شد، براى عالمان نشانه‌هایی است بر این که خداوند تنظیم کننده امور آدمیان است.

آن‌گونه که پیداست خداوند زبان‌ها و گوناگونی آن‌ها را در زمره‌ی آفرینش آسمان‌ها و زمین منظور کرده و آن را از آیات و نشانه‌های خود به شمار آورده و این یعنی اینکه انکار زبان‌ها و گوناگونی آن‌ها، انکار بدیهیات خلقت و انکار خلقت آسمان‌ها و زمین است، فلذا بر این اساس می‌توان گفت که هر کس که خود را مؤمن و مُسلِم می‌داند می‌بایست وجود و حفظ همه‌ی زبان‌ها را ارجمند بشمارد و بی‌گمان منبعث از قرآن کریم است. این‌همه تأکید که در نهایت مقدمه‌ای برای تقوا، قلمداد شده‌ است را می‌توان چنین تفسیر نمود که بر اساس مستندات کلام الله، هر انسانی حق دارد و حتی مکلف است که نژاد و زبان خود را محترم شمرده و آن را حفظ و توسعه دهد. به‌عبارت ‌دیگر هیچ فرد، حاکم، قانون، عالم دینی، دسته، گروه و هیچ اکثریت و اقلیتی از جامعه و … حق ندارد این حق طبیعی و اولیه‌ی خدادادی را از هر انسانی سلب کند، بلکه می‌بایست زمینه‌ی رشد آن را فراهم آورد تا زمینه‌ساز شناخت و معرفت گردد و نیز در جهت اجرای این تأکیدات صریح قرآنی، همه‌ی حکام و مجالس و دولت‌های اسلامی موظف‌اند که این حق اولیه را به حقی قانونی تبدیل و این دَین الهی را ادا کنند. البته چون بلافاصله در انتهای آیه نتیجه‌گیری می‌شود که همه‌ی بشر در مقابل هم محق و برابرند ولیکن آنکه پرهیزگارتر است مکرم‌تر است، زمینه‌ی هرگونه ژینوساید قومی و آسیمیلاسیون فرهنگی و زبانی یک قوم یا ملت از قوم و ملتی دیگر و حتی زمینه‌ی فخرفروشی آن‌ها بر همدیگر نیز برچیده شده و حتی این حق به اعراب نیز داده نشده است.

زبان کوردی و همه‌ی گویش‌های آن (لەکی، سورانی، هورامی، کرمانجی، زازاکی، فەیلی، کرماشانی، گورانی و لری) هدیه‌هایی خداداد، میراثی الهی، بشری و کهن هستند که ریشه در تاریخ کهن زاگرس و تمدن‌ها و سلسله‌های باشکوه و خادم بشری همچون ایلام باستان، کاسی ها، مادها و… دارد و حفظ زبان و هویت کوردیِ ما نیز از شمول این تأکیدات الهی مستثنا نشده است. در همین رابطه می‌توان به تأکید خداوند در آیه‌ی ۳۱ سوره‌ی بقره، نیز استناد نمود «وَعَلَّمَ آدَمَ الأَسْمَاء کُلَّهَا»- در تفسیر این آیه‌ی شریفه اشاره‌شده که اسماء، به‌اصطلاح علمی، تسمیه‌ی کل به‌جز است و به معنای این است که خداوند همه‌ی زبان‌ها را به آدمی آموخت و یا به تعبیر امام فخر رازی؛ توانایی سخن گفتن را به انسان یاد داد.

لازم می‌دانم که در ادامه به یک سنت دینی و مذهبی دیگر نیز اشاره‌کنم که بازهم منبعث از کلام الله مجید است. حضرت باری‌تعالی در قرآن مجید می‌فرمایند: «وَمَا أَرْسَلْنَا مِن رَّسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِیُبَیِّنَ لَهُمْ ـ سوره‌ی مبارکه‌ی ابراهیم، آیه‌ی ۴ـ» در این آیه مبارکه بازهم به اختلاف زبان اقوام مختلف اشاره‌شده و خداوند سبحان بااینکه می‌توانستند که همه‌ی ابنای بشر را از یک نژاد و یکرنگِ پوست و یک‌زبان خلق نمایند اما این اراده را نفرموده‌اند بلکه، این اختلاف را راز خلقت دانسته و تا آن حد آن را محترم دانسته‌اند که برای ارشاد هر قومی پیامبری به زبان خود همان قوم به رسالت مأمور فرموده‌اند.

این آیه بازهم اشارتی است به اینکه داشتن زبان‌ها و نژاد و قومیت‌های مختلف از حقوق ابتدایی بشر است که برابر نص صریح قرآن، مبنای رفتار الهی در مواجه با بشر بوده و معنای دیگر مستتر در آن این است که همه‌ی آموزش‌ها حتی آموزش رستگاری که بالاترین آموزش‌ها است نیز باید با زبان مادری هر قوم انجام شود و در حقیقت آموزش به زبان مادری، حق همه است و ذات حق هیچ‌گونه استثناء و تبعیضی در این رابطه قائل نشده‌ است. این حق آنقدر در نزد حضرتش محترم دانسته شده که خداوند بشر را ناچار نمی‌کند که زبان هدایت را بیاموزد، ولی خود تأکید می‌فرماید: «وَمَا أَرْسَلْنَا مِن رَّسُولٍ إِلاَّ بِلِسَانِ قَوْمِهِ» ما هیچ پیامبری را نفرستادیم مگر به زبان قومش، آیه‌ی ۴ سوره‌ی مبارکه ابراهیم.»

این است که می‌بینیم ۱۲۴ هزار پیامبر تعلیمی، تعیین و تنها پنج پیامبر اولی الاعظم و صاحب کتاب، به رسالت برانگیخته‌شده‌اند و نکته‌ی جالب توجه اینکه کتاب مقدس الهی آورده شده از سوی آنان نیز با یک‌زبان نیست. همه‌ی این‌ها یعنی اینکه خداوند هیچ مصلحت و خیری در این ندیده‌اند که یک‌زبان به‌عنوان زبان رسمی هدایت بر همه‌ی بشریت تحمیل شود و به عبارتی ما نیز به رعایت این سنت و رویه‌ی الهی مکلف شده‌ایم.

در همین راستا در اهل سنت و اهل تشیّع هم می‌بینیم که سلسله مراتبی تحت عنوان علمای بلاد و مفتی‌های هر منطقه تعیین می‌گردد و در جهت انجام فریضه‌ی الهی نماز نیز از هسته‌های کوچک محله‌ای همچون تکیه و نمازخانه تا حسینیه و مسجد و مسجد جامع و مسجد جامع الجامع و مصلّی تعریف‌شده و در هر رده یک روحانی و امام جماعت از همان منطقه و محل و با زبان خودشان و به‌عنوان پیش نماز و امام جماعت، به مردم خدمت می‌کند.

در کتاب الفقه علی المذاهب الخمسه، صفحه‌ی ۲۱ و ۲۲ آمده است که خطیب نماز جمعه اگر دید مردمانی که گوش به خطبه‌هایش می‌دهند عرب نباشند و فارس و یا از هر قوم دیگری باشند، باید خطبه‌هایش را به زبان آن‌ها بخواند و به همین دلیل مشاهده می‌شود که قرآن کریم و همه‌ی متون علمی قرآنی و مذهبی به زبان‌های مختلف ترجمه‌شده و می‌شود، همه‌ی این‌ها یعنی اینکه حفظ زبان و فرهنگ همه‌ی ملل و اقوام یک دستور مشخص الهی است.

بنده خوشحالم که در قرن حاضر ترجمه‌ی قرآن کریم، نماز، صحیفه‌ی سجادیه، متون دینی و … از سوی همه‌ی کوردها چه شیعه و چه سنی با گویش‌های مختلف کوردی صورت می‌پذیرد و دلیل آن غنا و توانمندی این گویش‌ها است که همگی همچون جویباری در نهایت به اقیانوس بیکران زبان کوردی سراریز می‌شوند و همان‌گونه که ما حفظ زبان کوردی را وظیفه‌ی خود و همه‌ی دولت‌ها و مجالس در کشورهای اسلامی و حتی غیر اسلامی می‌دانیم، در میان خود نیز حق نداریم لهجه‌ای را برتر و رسمی و لهجه‌ای را پست‌تر تلقی کنیم بلکه با دیدگاهی قرآنی، همه‌ی اقوام و گویش‌ها و لهجه‌های کوردی برابر و وجود این گوناگونی‌ها فرصتی ارزشمند برای معرفت الهی است.

اگر به تاریخ ترجمه‌ی قرآن به گویش‌های مختلف کوردی برگردیم مشاهده می‌کنیم که عبدالله وارلی از کوردهای دیاربکر برای اولین بار قرآن کریم را به کوردی کرمانجی ترجمه کرد. بافاصله‌ی زمانی کمی اینجانب توفیق آن را داشتم که به‌عنوان دومین مترجم قرآن کریم آن را به کوردی سورانی ترجمه کنم که در سال ۱۳۶۷ هجری شمسی، سازمان تبلیغات اسلامی به شیوه‌ای بسیار نفیس این قرآن را چاپ نمود که بعدها به کرّات تجدید چاپ شد.

از خاطرات جالب بنده از چاپ اول کلام الله مجید با ترجمه‌ی کوردی سورانی این است که به دلیل نایاب شدن آن، مردم به شکلی خودجوش به تکثیر آن اقدام می‌کردند و افرادی نیز بودند که چندین جلد خریداری نموده و به قول خودشان در مراسمات مختلف از جمله عروسی‌ها به نیّت تبرک آن‌ها را هدیه می‌دادند. پس از اینجانب نیز زنده‌یاد ماموستا هەژار، صاحب فرهنگ کوردی- فارسی هەنبانە بورینە و اولین مترجم قانون ابن‌سینا به زبان فارسی برای دومین بار قرآن کریم را به کوردی سورانی ترجمه فرمودند. در چند سال اخیر نیز قرآن دیگربار به گویش کوردی هورامی، کرمانجی خراسانی و لەکی ترجمه‌شده و انشاالله به سایر گویش‌ها هم ترجمه‌شده باشد که بنده اطلاع ندارم.

در محدوده‌ی سال‌های ۱۳۳٨ هـ. ش تا ۱۳۴۲ هـ. ش، در تهران نشریه‌ای به زبان کوردی و در جهت حمایت از قیام مرحوم ملامصطفی بارزانی با حمایت دولت وقت ایران چاپ می‌شد. در این نشریه سلسله تفسیر و ترجمه قرآن از سوی ملاعلی نامی که از کوردهای کرمانشانی و شیعه بود چاپ می‌شد، این نوشته‌ها را می‌توان اولین ترجمه‌ی قرآن کریم در کرماشان دانست.

اگر به تاریخ ادبیات کوردی نیز رجوع کنیم با دو مورد مواجه می‌شویم. احمد خانی شاعر بزرگ کورد کرمانج در تورکیه به‌عنوان یک شاعر ملّی کورد، روحانی محلی و همچنین نویسنده‌ی منظومه‌ی مەم و زین در محدوده‌ی سال‌های ۱۱۰۵ تا ۱۰۶۱ میلادی، به گویش کوردی کرمانجی و زبان شعری کودکانه زبان عربی را به‌عنوان زبان دین آموزش می‌دهد. ملاحقعلی سیاه‌پوش متوفی به سال ۱۳۳۲ هجری قمری متخلص به فەیلی نیز به‌عنوان یک شاعر و ملای محلی کوردِ لەک در لکستان با زبان شعری کودکانه زبان عربی را آموزش می‌دهد. شیخ معروف نودهی نیز در اقدامی مشابه و با شعر کودکانه به گویش کوردی سورانی زبان عربی را آموزش داده است. ملاروسەم فەیلی، ملاابراهیم فەیلی و تا این اواخر نیز مرحوم ملازەیناو در استان ایلام متون قرآنی، کوردی و فارسی را با گویش کوردی فەیلی تفهیم و تدریس می‌کردند و علاوه بر انجام رسالت سوادآموزی، زبان مادری خود را نیز در قالب منظومه‌های کوردی و یا ارائه‌ی دروس غیرکوردی رسمیت می‌دادند.

با عنایت به روایت عرفانی مولانا از نحوه‌ی برخورد پیامبر بزرگ خدا حضرت موسی (ع) با شبانی که به زبان مادری‌اش و آن‌گونه که خود می‌دانست دعا و راز و نیاز را ادا می‌کرد می‌بینیم که این نیز تأکیدی بر سهل بودن ارتباط قلبی با خدایی است که همه‌ی ما و زبان‌های ما را یکسان و ارزشمند خلق کرده و خود می‌فرماید: «یٌریدٌ اللهٌ بِکٌمٌ الیٌسرً وّلا یٌریدٌ بِکٌمٌ العٌسرً– آیه‌ی ١٨۵ سوره‌ی مبارکه بقره-». حضرت موسی (ع) وقتی‌که از شیوه‌ی آن شبان ایراد می‌گیرد مورد عتاب و خطاب الهی قرارگرفته، فلذا برگشته و مجدداً به شبان می‌گوید که در حضور پروردگار مهم‌ترین مسئله حضور ذهن و حضور قلب است، فلذا تو همان‌گونه که می دانی به درگاه خداوندی التجاء ببر و این مصداق آیه‌ی ٢٨۶ سوره‌ی مبارکه بقره است: «لاَ یُکَلِّفُ اللّهُ نَفْسًا إِلاَّ وسع‌ها ـ هر کس را مورد سؤال و بازخواست قرار نمی‌دهیم، مگر به‌اندازه‌ی وسع و توان او».

این روایت عرفانی از لزوم حضور قلب و ذهن در هنگام دعا و مناجات و نمازخواندن بیانگر این است که اگر راز و نیاز را به زبان مادری خود هم بگزاریم بازهم به معبود و معشوق ازلی و ابدی خود وصل می‌شویم. خداوند می‌فرماید: «أَلَا بِذِکْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ، یعنی اینکه یاد خدا به هر زبانی باعث آرمش قلوب می‌گردد- آیه‌ی ٢٨ سوره مبارکه رعد»

در پایان مراتب خرسندی خود را از ترجمه‌ی کوردی لەکی ستون دین مبین اسلام و روح فاتحه الکتاب بیان داشته و برای آقای «مصطفی باقری آشنا- ژیار» به درگاه خداوند متعال دعای خیر می‌کنم.

محمد صالح ابراهیمی- شەپۆل

 تهران تابستان ١٣٩۵

لطفا دیدگاه خود را در مورد این مطلب بیان کنید.
کلام روز

يكرنگ بمان حتي ...

حتي اگر در دنيايي زندگي ميكني كه

مردمش براي پررنگي هزار رنگ ميشوند

تازه‌ها
شبکه‌های اجتماعی
تحلیلی آرشیو
قند پارسی

ریگا کوردستان – سرویس فرهنگی « حرف را باید زد ، درد را باید گفت………» مژگان کاوسی (فعال فرهنگی مدنی کرد) ١٣٩٧/٢/٣٠ اخبار، پیشنهادات و مصاحبه های چهره های مذهبی و دولتی در ماه گذشته ، برای فعالین فرهنگی ملّیت های مختلف ایرانی، جای بسی تعجب و تاسف بود. شخصاً به عنوان کُردی که در جغرافیای […]

بیانیه اعتراضی انجمن قوم لک

ریگا کوردستان – سرویس سیاسی کوهدشت لرستان، سرزمینی کهنسال با مفرغ های دیرین و نگارە های صخرە ای از گذشتە تاکنون خواستگاە مردمانی نجیب و نژادە بودە و هست. دراین شهرستان میانگین شهدا یک و نیم برابر میانگین شهدای کشوری است کە خود بزرگترین سند ارادت و حمایت مردم شریف کوهدشت از اسلام و انقلاب […]

مراسم نقدورونمایی کتاب “هەینییەکانم لە چاوی قاڵاوێکا قاویا”

ریگا کوردستان – سرویس فرهنگی عصرجمعه شهرستان جوانرود شاهد برگزاری مراسم نقدورونمایی کتاب “هەینییەکانم لە چاوی قاڵاوێکا قاویا” اثرشاعرنوپردازکورد”آکام کوثری”بود. این کتاب توسط نشر گوتارچاپ ومنتشرشده است. مراسم با سخنان کاک تحسین رضایی آغازشد ودر ادامه آقای آکام کوثری ـ صاحب اثر ـ ضمن خوشآمد گویی به حضار، از مسئولین اداره فرهنگ و ارشاداسلامی وشورای […]

مصاحبه آرشیو
یک پژوهشگر کرمانشاهی: منابع طبیعی موجود به سرعت درحال اتمام هستند/نیازمند بازنگری در فرهنگ کار هستیم

یک پژوهشگر کرمانشاهی:
منابع طبیعی موجود به سرعت درحال اتمام هستند/ نیازمند بازنگری در فرهنگ کار هستیم.

«گل انار» ارژنگ

ریگا کوردستان – سرویس فرهنگی مرادی، خلیلی، افضلی و نظری کرمانشاهی بررسی کردند «گل انار» ارژنگ سحر رنجبر: می‌گویند شاعر دیکتاتور هم هست. اما فقط در شعر خودش این ویژگی را دارد. در واقع چنانچه فاقد این ویژگی باشد نمی‌تواند بر کلماتش تسلط یابد و کسی که کلماتش از او فرمان‌برداری نکنند شاعر نیست. شعر […]

وقتی که محدودیت ها به تو می بازند

ریگا کوردستان – سرویس ورزشی (مصاحبه اختصاصی با صدیقه گراوند دختر ورزشکار کورد و نایب قهرمان کاراته آسیا) ‎سئوال: خودتان را کامل معرفی کنید؟ چند سالتان است، ورزش را از کجا شروع کردید؟ چه شد که سراغ ورزش رفتید؟ ‎جواب: من صدیقه گراوند هستم متولد ١٣۶٨، چون خیلی ورزش را دوست داشتم در سن ١۵ سالگی […]

مشاهیر و نخبگان/a> آرشیو
خبرنامه پیامکی

جهت عضویت در خبرنامه پیامکی ریگا کوردستان و دریافت آخرین خبرها فرم را تکمیل و ارسال فرمایید.