رسانه مستقل خبری کوردستان

www.rigakurdistan.ir

دوشنبه ۲۹ آبان ۱۳۹۶ | 20 Nov 2017
خانه » تحلیلی » کچانی منداڵ بەشودەدرێن و ئایندەی خێزانەکان لەمەترسیدایە
کچانی منداڵ بەشودەدرێن و ئایندەی خێزانەکان لەمەترسیدایە

دكتۆرە شلێر فایەق بەرێوبەری نەخۆشخانەی منداڵبون لەسلێمانی سەبارەت بە مەترسییەكان و زیادبوونی رێژەی ئەوكچە منداڵانەی هاوسەرگیری دەكەن وتی "دیاردەی شوكردنی كچانی خوار هەژدە ساڵ لەمساڵداو لەدەوروبەری شاری سلێمانیش بەشێوەیەكی زۆر زیادی كردووە شوكردن وسكپری پێش تەمەنی هەژدە ساڵ چەندین كاریگەری نەرێنی لەسەر دایكەكەو منداڵەكەش دروست دەكات بەجۆرێك ئەوكچانەی پێش هەژدە ساڵی دوگیان دەبن توشی زەخت وكاریگەری نەرێنی سكپری دەبن وەك لەبارچوون وبونی منداڵی نەبەكام جگەلەوەش لەكاتی منداڵبوندا  كەناڵی منداڵبونیان بەباشی ناكرێتەوە بەوهۆیەشەوە ڕەنگە دایكەكە توشی دڕانی ناولەش ببێت"،

تاریخ انتشار : ۲۷ شهریور ۱۳۹۵

رێگا کوردستان – بەشی ژنان
داتایەکی رون لەبەر دەستدا نیە، بەڵام ئاماژە کۆمەڵایەتیەکان زەنگی مەترسیداری شوکردنی کچانی منداڵ لەناوچەیەک لێدەدەن خاوەنی ئارایشتگایەکی ڕانیە دەڵێت کچی تەمەن تەمەن ۱۲ساڵم بۆڕۆژی هاوسەرگیری ڕازاندۆتەوە” توێژەرێکی کۆمەڵایەتی دەڵێت”مەترسی لەسەر خێزانەکانی ئایندە هەیە”.
“شانزە ساڵم و منداڵێکم هەیە هاوسەرەکەم رۆیشتوەتە دەرەوەی هەرێم و لە ماڵی خەسوم ژیانی پرنەهامەتی بەسەر دەبەم ماڵی باوکیشم ئەو کاتەی زانیان پەیوەندی خۆشەویستیمان هەیە کە دوو ساڵ لەمەوبەر بوو خۆیان لێبیبەری کردم لەسەر رێگەی خوێندنگە ئەم کورەم ناسیبوو موبایلێکی بۆ کریم بۆئەوەی رۆژانە قسەی پێبکەین کاتێک بەپەیوەندیەکەمانیان زانیمالی باوکم و باوکی کورەکەش رازی نەبوون هاوسەرگیری بکەین چومەبەرمالیان و نەوتم کردبەسەرمدا تا رازیببن هاوسەرگیری بکەین دوای شەش مانگ بە دوو گیانی بەجێهیشتم” ئەوە قسەی شەهێنی شانزە سالی دانیشتوی رانیەیە کە باس لە ژیانێکی سەختی نێو نەریتە دواکەوتوەکان دەکات و باسیشی لەوە کرد کەخۆشی سەری سورماوە چۆن وازی لەخوێندن هێناو ژیانی خۆی تێکدا ووتیشی”سەرباری نەهامەتیەکان منداڵەکەشم کچە”.
بەهۆی ئەوبارو دۆخە ناجێگیرەی هەرێم پێیدا تێدەپەڕێت ئامارێکی دروست لەبەردەستدا نیە، بەڵام شوکردنی کچانی منداڵ نیگەرانی لێکەوتۆتەوە بەتایبەت لەڕانیەو دەوروبەری رێوان بۆبەدوادا چوون لەسەر شوکردنی کچانی منداڵ لەوناوچەیەو دەرهاویشتەکانی سەرەتا سەردانی چەند ئارایشتگایەکی کردوو خاوەنی ئارایشتگای سۆز لەڕانیە بەڕێوانی وت”شووکردنی کچانی خوارتەمەن (۱۸) ساڵ لەئاستێکی زۆردایەو بەردەوام لەزیادبونیشدایە ئەوکچانەی دێنەلای ئێمە بەخواستی خۆیانەو کەس دەستوەرناداتە ژیانیان وزۆربەی بەخۆشەویستی هاوسەرگیری دەکەن وبیرلەوەناکەنەوە کەچ زیانێکی هەیە زۆرکاتیش لەکەسوکاریان دەپرسین ئایا چۆن ڕازین بەوهاوسەرگیرییە ئەڵێن گرنگ دڵی کچەکە خۆیەتی”.
دکتۆرە شلێر فایەق بەرێوبەری نەخۆشخانەی منداڵبون لەسلێمانی سەبارەت بە مەترسییەکان و زیادبوونی رێژەی ئەوکچە منداڵانەی هاوسەرگیری دەکەن وتی “دیاردەی شوکردنی کچانی خوار هەژدە ساڵ لەمساڵداو لەدەوروبەری شاری سلێمانیش بەشێوەیەکی زۆر زیادی کردووە شوکردن وسکپری پێش تەمەنی هەژدە ساڵ چەندین کاریگەری نەرێنی لەسەر دایکەکەو منداڵەکەش دروست دەکات بەجۆرێک ئەوکچانەی پێش هەژدە ساڵی دوگیان دەبن توشی زەخت وکاریگەری نەرێنی سکپری دەبن وەک لەبارچوون وبونی منداڵی نەبەکام جگەلەوەش لەکاتی منداڵبوندا  کەناڵی منداڵبونیان بەباشی ناکرێتەوە بەوهۆیەشەوە ڕەنگە دایکەکە توشی دڕانی ناولەش ببێت”، دکتۆرە شلێر وتیشی” ئەودایکانەی کەتەمەنیان گونجاونیە بۆ منداڵبوون تەقەبولی ژانەکانی منداڵبون ناکەن هەرزوو داوای نەشتەرگەری دەکەن بەمەش زۆرکات لەتەمەنی ۱۴ وپانزە ساڵیدا نەشتەرگەری منداڵبونیان بۆدەکرێت، زۆرکاتیش نازانن چۆن ماوەبخەنە نێوان سکپڕییەکانیان و ئەگەری زۆرە توشی سکپڕی لەدەرەوەی منداڵدان ببن وببێتە هۆی لابردنی یەکێک لەبۆریەکانی منداڵدان و دوبارە سکپڕبونەوە لەدەرەوەی منداڵدان دەبێتە هۆی ئەوەی بۆریەکەی دیکەی منداڵدانی ببڕدرێت ئەوەش وادەکات زۆرکات پێش تەمەنی سی ساڵی هەردوو بۆریەکەی ببڕدرێت کەئەوحاڵەتەش زۆرزۆرە هەروەها بوونی چوارمنداڵ بەنەشتەگەری و لەسەریەک ناچاردەبیت لەپێنجەم و شەشەم منداڵبوندا منداڵدانی دەربهێنیت و ژنمان هەیە لەبیست وحەوت ساڵیدا منداڵدانیمان بۆ دەرهێناوە کەئەوەش دەرونێکی نائارامە بۆژنەکەو ڕەنگیشە زۆرکات ژنی بەسەربێت، زۆرینەی ئەوژنانەی  بەمەبەستی چارەسەر ڕومان تێدەکەن و تەمەنیان لەخوار ۱۸ساڵیەوەیە کەسانی دەرەوەی شارو ئەوئاوارانەن کەڕویان لەهەرێم کردووە ئەمدیاردەیە لەناوشاریش زیادیکردووە”.
خاوەنی ئارایشتگای ژینیش لەڕانیە دەڵێت”ئەم دیاردەیە ئیستا زیاترە لەجاران زۆرترینی ئەوانەی دێنەلامان تەمەنیان لەنێوان (۱۴-۱۷) ساڵیدایە زۆربەکەمی تیایاندایە بگاتە (۱۸) ساڵ” .
تاکەکان لەدەرەوی خێزان بەدوای سۆزدا دەگەرێن
“دایکمان لەبەرئەوەی باوکم ژنی بەسەر هێنا خۆی سوتاندو گیانی سپارد هەردوو براکەم رۆیشتن بۆدەرەوەی هەرێم من و خوشکێکی بچوکم ماینەوە مامم منی دا بە کورێکی ناسیاویان ئەویش بەردەوام خراپ بوو بەتایبەت دایک و خوشکەکانی بەرگەی ئەو حالەتەم نەگرت و هاتمەوە ،ئێستا تەمەنم پانزە ساڵەو جیابومەتەوە کورەکە هاوسەرگیری کردۆتەوە و منیش بێوەژنیّکی پانزە ساڵم (چونەدەرەوە ،جل لەبەرکردن ،مۆبایل و هاورێ)هەمووی قەدەغەیە ئەوە قسەی لەنجەی تەمەن پانزە ساڵە کەیەکێکی ترە لەقوربانیەکانی هاوسەرگیری کردنی کچانی منداڵ”
ژوان بەکر رێنمای کاری دەرونی خوێندنگەی بڵێسە لەڕانیە بەوجۆرە باسی لەکاریگەریە نەرێنیەکانی هاوسەرگیری پێشوەخت کرد”هاوسەرگیری پێشوەخت لەتەمەنی هەرزەکاریدا رودەدات بێئەوەی بیرلە بەرپرسیارێتیە کۆمەڵایەتیەکان بکرێتەوەو لەسەربنەمای ئارەزویەکی کاتی ئەوژیانە پێکدەهێنرێت ئەویش چەندهۆکارێکی هەیە یەکێک لەوانە لاوازی پەیوەندی پەروەردەکردنی ئەوتاکەیە لەلایەن باوانەوە بەهۆی ئەوگۆرانانەی کەلەسیستمی ئابوری وداواکاری پێویستیەکانی تاک رودەدات ئەوەش والەوخێزانانە دەکات مادە جێگەی سۆز بگرێتەوەو لەناو ئەوتاکانەی خێزانەکەدا سۆزو خۆشەویستی نەمێنێت بۆیە ناچارن لەدەرەوەی خێزانەکەیاندا بەدوای سۆزو خۆشەویستیدا بگەڕێن یاخود خێزان هەیە بۆ وازهێنانی کوڕەکانیان لەخواردنەوەی مەشروبات ودەرەنگ گەڕانەوەی شەوانە هاوسەرگیری بۆ ڕێکدەخات بەوە کچەکەو کوڕەکەش دەبنە قوربانی وبەپلەی یەکەم کچەکە قوربانیە زۆرکاتیش پێکهێنانی ئەوجۆرە هاوسەرگیریە ئایندەیەکی خراپی هەیەو دواجار خێزانێکی ناسەقامگیر دێتە کۆمەڵگەوە”، وتیشی”لەوتەمەنەداگەشەی سێکسی لەچاوگەشەی عەقڵی مرۆڤەکەدا زیاترە بۆیە بۆپڕکردنەوەی ئەوئارەزوە لاوان پەنادەبەنەبەر هاوسەرگیری لەوکاتەدا بونی توێژەر لەخوێندنگە ناوەندیەکاندا زۆرپێویستە تاباسی لایەنە جەستەیی ودەرونیەکانیان بۆڕونبکاتەوە هەروەها بانگکردنی دکتۆری ژنان بۆخوێندنگەکانی ناوەندی کچان گرنگە تابەشێوەیەکی پزیشکی باس لەجەستەو کاریگەریە خراپەکانی کاتی هاوسەرگیری پێشوەخت وسکپڕبونیان بۆبکات پێویستیشە دایکان وباوکان ماڵێکی پڕلەسۆز بۆمنداڵەکانیان دابین بکەن”.
خاوەنی ئارایشتگای (پرێنس)لەڕانیە کەکەسانی کەم دەرامەت سەردانی دەکات وتی”لای ئێمە بووک بەڕێژەیەکی کەم هەیە تەمەنی لەخوار (۱۸)ساڵ بێت،ئەوانەشی هاتوونەلای من و منداڵبوون زیاتر کەسوکاریان پێان باشبووە کچ زووشووبکات”،پێچەوانەی ئەوخاوەن ئارایشتگای (وێلا)لەڕانیە ووتی”شوکردنی کچانی منداڵ لەزیادبوندایەو لای کەسوکاریشیان شتێکی ئاساییە بگرە هەندێک جار دەڵێن باکچ زووشووبکات تانەبێتەقەیرە، ئەوانەی دێنەلای ئێمە لەخوارتەمەنی (۱۵) ساڵن وزۆر بەکەمی تیایاندایە تەمەنی بگاتە(۲۳) ساڵ”.
ناچارکردن  بەهاوسەرگیری پێش وەخت سزای هەیە
 لەڕوی یاساییەوە ڕێگری لەهاوسەرگیری پێشوەخت کراوە هەرکەسێکیش ئەوکارە بکات ئەوە سزای مادی دەدرێت لەگەڵ بەندکردن کەماوەکەی لە دوساڵ کەمتر نەبێت لەوبارەیە رێناس عالی مەلاپارێزەر لەشاری ڕانیە تایبەت بەڕێوان وتی”بەپێی یاسای باری کەسێتی لەعێراق ژمارە ۱۸۸ی ساڵی ۱۹۵۹ تۆمارکراو لەهەرێمی کوردستان ژمارە ۱۵ی ساڵی ۲۰۰۸ مەرجی تەواوی هاوسەرگیری تەواوکردنی تەمەنی ۱۸ساڵیە لەمادەی(۹)شدا هاتووە هەرکەس کەسێک ناچار بەهاوسەرگیری بکات ئەوە بەزیندانی کردن سزادەدرێت بەجۆرێک لەدوساڵ کەمترو لەسێ ساڵ زیاتر نەبێت ئەگەر ئەوکەسە لەدەرەوەی خێزانەکەبێت سزاکەی زیاترە ماوەی زیندانیەکە لەسێ ساڵ کەمترو لەدە ساڵ زیاتر نییە هەرلە یاسای بەرەنگاربونەوەی توندوتیژی خێزانیدا ژمارە هەشتی ساڵی ۲۰۱۱ لەمادەی(۲)وەم بڕگەی یەکەم بەشودانی منداڵی بەتاوان و بەیەکێک لەتوندوتیژیەکانی خێزانی ئەژمار دەکرێت وسزاکەشی بەندکردنە بەجۆرێک لەشەش مانگ کەمترو لەسێ ساڵ زیاتر نەبێت لەگەڵ غەرامەکردن
لەسنوری رانیە هێشتا پیاوانی ئاینی کچانی منداڵ مارەدەکەن بەبێ گەڕانەوە بۆ دادگا
 کچانی خوار هەژدە ساڵ لەلایەن پیاوانی ئاینی لەدەرەوەی دادگاکان مارە دەکرێن و هەر لەدەرەوەی دادگاش جیادەبنەوە دەربارەی ئەودیاردەیەو سزاکەی لەڕوی قانونیەوە ئەوپارێزەرە وتی”بەپێی مادەی فەقەرە(۵) لەقانونی یاسای باری کەسێتی عێراقی سزا بۆئەوکەسانە دانراوە کەلەدەرەوەی دادگا مارەدەکرێن چ هاوسەرو شایەت ومەلاکان بێت هەرلە هەمان یاسادا بەپێی مادە(۴۰)ژن یاخود پیاو دەتوانێت داوای جیابونەوە بکات ئەگەر گرێبەستەکە لەدەرەوەی دادگا بەشێوەی زۆرەملێ ئەنجامدرابێت وسەرجەم مارەییەکانی پێشەکی وەردەگیرێت، بەڵام زۆرکات ئەوە لەدەرەوەی دادگا ڕودەدات، چونکە گەربچنە دادگا رووبەرووی سزا دەبنەوە بۆیە لەکاتی جیابونەوەدا نایەنە دادگاکان مەگەر منداڵ لەنێواندا هەبێت”،وتیشی”بەپێی دواین ئاماری ئەنجومەنی دادوەری لەساڵی(۲۰۰۶ تاساڵی ۲۰۱۵)   ۳۵هەزار حاڵەتی جیابونەوە لەهەرێم تۆمارکراوە کەهۆکاری سەرەکی هاوسەرگیری پێشوەخت بووە هەروەها بەپێی ئامارێکی نەتەوە یەکگرتووەکانیش عێراق لەسەروی ئەووڵاتانەدایە کەهاوسەرگیری پێشوەخت تیایدا رودەدات”.
یەکێک لەبوکەکان ئەوەندەمنداڵبوو تەنیا یەکەم سووڕی مانگانەی بینیبوو
روداوەکان و قسەی خاوەن ئارایشتگاکان بەردەوامی هەیەو یەکێکی دیکە لەوانە ئارایشگای (شاجوان)ە لەڕانیە خاوەنەکەی باس لەوەدەکات ڕێژەی هاوسەرگیری پێشوەخت لەرانیەدا زۆرزۆرە تەنانەت وتی”یەکێک لەبوکەکانم ئەوەندەمنداڵبوو تەنیا یەکەم سووڕی مانگانەی بینیبوو،بەڵام کەسوکاری لەبەرهەژاری بەشوویاندابوو بەردەوام ئەوکەسانە دەدوێنم کەدێنەلام کچ هەبووە بەزۆر و بەبێ ڕەزامەندی خۆی بەشوودراوەو لەڕووی جوانکارییەوە داواکاری هیچ نەبووە، هەشبووە بەئارەزووی خۆی هاوسەرگیری کردووە”،لەئارایشتگای (شلێر)یش لەڕانیە دیاردەی بوکی منداڵ زۆرەو خاوەن ئارایشتگا دەڵێت”لای ئیمەش زۆرزۆرەو زۆرکەم بوک هەیەبگاتە (۱۸) ساڵ بوکیشم هەبوە تەمەنی (۱۲)ساڵ بووە، لەڕووی جوانکارییەوە داواکارییان زۆر کەمەو منداڵانە بیردەکەنەوە حەزییان بەشتی منداڵانەیە”.
لطفا دیدگاه خود را در مورد این مطلب بیان کنید.
کلام روز

يكرنگ بمان حتي ...

حتي اگر در دنيايي زندگي ميكني كه

مردمش براي پررنگي هزار رنگ ميشوند

تازه‌ها
شبکه‌های اجتماعی
پربازدید‌ها
مصاحبه آرشیو
یک پژوهشگر کرمانشاهی: منابع طبیعی موجود به سرعت درحال اتمام هستند/نیازمند بازنگری در فرهنگ کار هستیم

یک پژوهشگر کرمانشاهی:
منابع طبیعی موجود به سرعت درحال اتمام هستند/ نیازمند بازنگری در فرهنگ کار هستیم.

«گل انار» ارژنگ

ریگا کوردستان – سرویس فرهنگی مرادی، خلیلی، افضلی و نظری کرمانشاهی بررسی کردند «گل انار» ارژنگ سحر رنجبر: می‌گویند شاعر دیکتاتور هم هست. اما فقط در شعر خودش این ویژگی را دارد. در واقع چنانچه فاقد این ویژگی باشد نمی‌تواند بر کلماتش تسلط یابد و کسی که کلماتش از او فرمان‌برداری نکنند شاعر نیست. شعر […]

وقتی که محدودیت ها به تو می بازند

ریگا کوردستان – سرویس ورزشی (مصاحبه اختصاصی با صدیقه گراوند دختر ورزشکار کوهدشتی و نایب قهرمان کاراته آسیا) ‎سئوال: خودتان را کامل معرفی کنید؟ چند سالتان است، ورزش را از کجا شروع کردید؟ چه شد که سراغ ورزش رفتید؟ ‎جواب: من صدیقه گراوند هستم متولد ١٣۶٨، چون خیلی ورزش را دوست داشتم در سن ١۵ سالگی […]

مشاهیر و نخبگان/a> آرشیو
خبرنامه پیامکی

جهت عضویت در خبرنامه پیامکی ریگا کوردستان و دریافت آخرین خبرها فرم را تکمیل و ارسال فرمایید.