رسانه مستقل خبری کوردستان

www.rigakurdistan.ir

پنج شنبه ۰۲ آذر ۱۳۹۶ | 23 Nov 2017
خانه » تحلیلی » یادداشتی بر حاشیه گرامیداشت ماموستا هیمن
یادداشتی بر حاشیه گرامیداشت ماموستا هیمن

تاریخ انتشار : ۳ مهر ۱۳۹۵

کوردەواری ئەی وڵاتی جوانە کەم / رۆڵەکەم خێزانەکەم باوانەکەم
اولین همایش منطقه‌ای ماموستا محمد امین شیخ الاسلامی ( هێمن ) امروز یکم مهرماە ۱۳۹۵ با حضور فعالان مدنی، ادبی، سازمانهای مردم نهاد و انجمن های ادبی و هنری استانهای کوردنشین آذربایجان غربی، کوردستان، کرماشان، ایلام، لورستان، همدان و نیز کوردهای مقیم تهران و مازندران در تالار وحدت شهر مهاباد بە همت موسسە فرهنگی- هنری موکریان مهاباد برگزار شد.
آغازگر مراسم سخنرانی ریاست ارشاد مهاباد، فرماندار، معاونت اجتماعی استانداری و ریاست شورای اسلامی شهر مهاباد بود کە همگی ضمن خیر مقدم بە مهمانان، بە سخنان خود پایان دادند. در این بین سید رئوف سیدی ریاست شورای اسلامی شهر مهاباد ایراد داشت: در دورە‌ی ما ملتهایی می‌توانند سربلند و پایدار باشند کە فرهنگ خود را حفظ کنند. چون کە اساس خیزش بە سمت توسعە، حل مشکلات فرهنگی است. ما اگر زبان را خوب نشناسیم و نتوانیم مشکلات را تحلیل کنیم متضرر می‌شویم و ما بە عنوان شورای شهر برای توسعە‌ی فرهنگی تلاش می‌کنیم و هدف ما این است کە برگزاری چنین مراسمی بە صورت سالانە باشد تا بتوانیم فنداسیون فرهنگی خود را مستحکم تر نماییم. وی در پایان بیان داشت کە احترام بە حق هر انسانی، با تاکید بر حقوق زنان و نیز تقویت و حفاظت از زبان شاخصە‌ی زندگی و آثار ماموستا هیمن بودە است.
در ادامە خانم شەویار گلابی پیام موسسە فرهنگی، هنری، ادبی موکریان مهاباد را ایراد کرد؛ وی گفت: هێمن صدای آزادی و انسانیت است و انسان را بە سمت انسانیت و پیشرفت دعوت کردند.
ایشان بیان نمود کە با تلاش و زحمت دوستان شورای شهر و شهرداری مهاباد این مراسم و جایزە فرهنگی بە صورت سالانە برگزار می‌شود.
ورە با هەڵمژم ئەم لێوە شیرینە بە کەیفێ خوم
در این مراسم با ارسال دەها اثر بە دبیرخانە همایش نمود و شادابی خاصی داشت. و دلیل آن هم توان زندەیاد هێمن در شناخت مخاطب خود بودە است. و رمز سربلندی وی در استفادە از پتانسیل زبان کوردی می باشد.
در ادامە آقای عزیز آلی بە مقالەی خود با عنوان “ئیوارەی پایز؛ یەک شێعر و دوو هێمن” پرداخت، این شعر از قوی‌ترین شعرهای ماموستا هێمن است و ما بە بررسی مهم‌ترین مسائل آن می‌پردازیم. هێمن در این شعر گرفتار نا امیدی سیاسی شدە است. و بە نظر می‌رسد این شعر را زمانی سرودە است کە در بغداد بە سر می‌بردە چون در این شعر تم‌های مختلفی وجود دارد کە یکی از آنها تم جبر تاریخی است. یکی دیگر از خواص این شعر ویژگی داستان گویی است، از داستانها و گفتگو استفادە کردە است. بە ویژە از فولکلور منطقه‌ی موکریان و داستانها و ضرب المثل‌ها و پندهای آن بە کار بردە است. در ساختار این شعر، خردە داستانهای دیگری نیز نهفتە است. کە این داستانها دلالت استعارەای دارند و شاعر در آن قصەی خود را بیان می‌کند.
درست است کە همە می‌گویند هێمن شاعری سنتی بودە است اما ماموستا گوران بیان می‌دارد کە شکستن ساختارهای کهنە در فولکلور کوردی از کارهای هێمن است و هێمن در شعر کوردی قالبهای کهن را شکستە بود و در سالهای پایانی عمرش جوانان را برای سرودن شعر در قالب های تازە تشویق می‌کردە است. در این شعر هێمن تکنیک تصویر گری و تصویرسازی را بە کار بردە و این شعر سراسر تصویراست کە در آن پارالیزم ( تکنیک موازی‌گری) وجود دارد کە تا کنون کسی بە بررسی آن نپرداختە است کە این فرم نزدیک بە شعر نوی آمریکا است.
این تکنیک در فولکلور کوردی بسیار بە چشم می‌خورد و بە نظر بندە هێمن آن را از جای دیگری قرض گرفتە است. این شعر در بین سالهای ۱۹۷۲- ۱۹۷۴ سرودە شدە کە هێمن آن را در اوج نا امیدی گفتە است کە یکی از پختە‌ترین اشعار هێمن می‌باشد.
بیان حال جامعە آن زمان است. هێمن در فراق از وطن تلاش می‌کند کە نا امیدی خود را در قالب روشنفکری بریزد.
وەکۆ شەیتان ئەمەویست/روو لە چیای ئەستەم کەم
در ادامە آقای احمد غلامی با مقالە ” زن در محدودەی بدن و سیاست” چنین گفت؛ در بین سالهای ۱۳۳۲- ۱۳۲۰ آثار ادبی زیادی در ایران چاپ شد و صدها نشریە و روزنامە چاپ می‌شدە است و اولین رویارویی کوردی با تمدن مدرن پس از جنگ جهانی دوم شکل گرفت…
در بررسی نقش زن در شعر هێمن از نظر ژاک لاکان استفادە کردە‌ام، در این شعر بیان می‌شود کە زن در آن زمان از خود بی خبر است و هنوز وارد ساختهای مدرن اجتماعی نشدە است و بە عنوان یک اُبژە در معرض دید و قضاوت است. در مرحلە نمادین، هێمن می‌گوید کە حجاب بە عنوان یک قانون پدری یا نمود دولت- ملت پهلوی برای بستن یا محدود کردن زن است. دختر کورد یا دختر دهاتی از آرمانهای مد نظر هێمن دور بودە و با حجابهایی کە دور او قرار گرفتە بە حاشیە راندە شدە است…
در سال ۱۹۲۴ حتی در غرب سیر مسائل حقوق زنان ومسالەی فمینیسم خیلی روشن نبودە است. اما ماموستا هێمن در این شعر تلاش دارد پلان ذهنی خود را بیان کند و می‌گوید؛ دختران و زنان درحال طی مراحل ورود بە جهان مدرن هستند اما دختر کورد فقط دوک می‌ریسد. لذا حجابها همان قوانین پدرسالارانە است کە در دورە پهلوی بر سر جامعە سایە سنگینی داشت و بیان می‌دارد کە دختر کورد برای سربلندی و پیشرفت باید حجابهای دست و پا گیر قانون دولت – ملت و پدر سالاری را کنار بزند.
دێم و دێم و دێم و دێم و دێم و دێم…
در ادامه آقای عمر محمدی مقالە خود را با عنوان ” بنە ماکانی جوانی ناسی لە شێعرێ هێمن دا” ارائە کرد. زیباشناسی در شعر هێمن با بروز احساس و عاطفه در اشعار وی به صورتی ادبی درآمده است. خلق در محتوای شعر ایشان نمودی زیبا دارد و وی از لهجه های زیبای جامعه استفاده کرده است که محتوای شعر را محرک و جنباننده نموده، چون زبان باید خالق باشد و محتوا سازی کند که این فاکتور در شعر هێمن مشهود است، و نیز تصویرسازی در اشعار مختلف بە چشم می‌آید. کە با بازیهای زبانی مانند جابجایی کلمات پر رنگ تر گشتە است. هێمن لغات کوردی را آرام می‌کند تا با روشنفکران ارتباط بیشتری برقرار کند. چون ماموستا هێمن شاعری کورد بودە است.
در ادامه مراسم مهمانان برنامە بە بازدید از خانە هێمن کە بە موزە تبدیل شدە است رفتند کە فضای بسیار دلنشینی بە همراە سرزندگی و نوستالژی نابی از جنس شعرهای هێمن بود.
قسمت دیگر مراسم عصر برگزار شد.
من جووتیارم من جووتیارم/ من لە تەک هەتاو هاوکارم
یونس رضایی مقالە خود تحت عنوان ” ماموستا هێمن و هەژار شاعیرانی دۆخێکی جوداواز” را این گونە ارائە کرد؛ وی نقطه ی اشتراک مرحوم هێمن و ماموستا هەژار را در تلاش ایشان و نیز ماندگاری نام آنها کە نزدیک بە هفت دهه بر تارک ادبیات کورد می درخشند، می بیند.
هێمن از شاعرانی است کە در این چند دهە جنس شعرش آمیختە با فلسفە بودە است. در اشعار هێمن تلاش برای نزدیک کردن ملیت‌های مختلف ایران بە چسم میخورد، کە نمونە آن در شعر کورد و آذربایجان آمدە است. هێمن در شعری دربارە هەژار می‌گوید؛

” بۆنێ رزگاری لە شێعرت دێ/ ئە هەژاری کورد
ماموستا هێمن و مرحوم هەژار دو یار ادبیات و سیاست بودەاند و هێمن بخشی از نوستالژی و تاریخ ملت خود رادر شعرش زندە کردە است.
خانم فهیمە میروانی در مقالەی خود بیان داشت آن چیزی کە بە یک متن ادبی یکپارچگی و زیبایی می‌بخشد مفهوم و معناها هستند کە اینها در شعر هێمن بسیار مشهود است.
در ادامە پنل علمی برنامە با سخنان دکتر رهبر محمودزادە و دکتر مسعود بینندە ارائە شد؛ دکتر محمودزادە بیان داشت؛ زمانی کە بحث از ماموستا هێمن می شود ایشان بە صورت یک شاعر معرفی می‌گردد، درست است کە هێمن در جایگاە یک شاعر به اندازەای کە برای شعر زحمت کشیدە است در مواردی دیگر کوشش همسنگ با موضوع شعر نکردە است اما هێمن شاعر از هێمن زبان شناس یا مترجم، منتقد و مبارز جدا نمی‌شود. هێمن در فضایی از نویسندگان کورد زیستە کە خودآگاهی زبانی در درون آن جبهە بسیار توانا بودە است… جهان بیرون جهانی است کە در آن دانش های درجە دوم بە دانش های درجە اول اضافە می‌شوند. یعنی زمانی کە از خارج یک مجموعه بە درون آن می‌رویم دانش‌های ما از نوع درجە دوم می‌شود، مثلا همەی ما کوردی می‌دانیم اما همەی ما زبان شناس نیستیم…
در بین نویسندگان کورد دو دیدگاه عمومی وحود دارد که این دو دیدگاه شیوه به کار بردن زبان را جهت دهی کرده است. این دو دیدگاه شامل دیدگاه زبان شناسانه و دیدگاه داشتن زبان است. در دیدگاه نخست بر اساس دیدگاههای زبان شناسانه و از نگاهی بیرونی به مسأله نظاره می شود. اما در دیدگاه اول دوم که مشمول اکثر کوردها می شود این است که بیشتر زبان کوردی را خوب می دانند و قواعد زبان را خوب نمی شناسند. افرادی مانند هێمن و هەژار بیشتر از گروه دوم هستند و به عنوان نمونه ماموستا احمد قاضی بیشتر زبان شناس بوده است.
زبان گفتاری و زبان نوشتاری با همدیگر متفاوت اند و هر کدام باید و نبایدهای خاص خود را دارند و هر کدام دارای مطالبات خاص خود می باشند و زبان استاندارد نمی تواند خود را گرفتار ادبیات کند. برای استاندارد کردن زبان پروژه های گوناگونی انجام گرفته و نویسندگان کورد هر کدام بخشی از آن را انجام داده اند. بطور کلی زبان ادبی ثقیل است، اما زبان استاندارد سبک، روان و پر تحرک است. برای بنیان نهادن یک زبان روان و شاداب باید در آثار هێمن بە صورتی ظریف‌تر نگاە کرد. اگر آزمون زبان استاندارد را از دیدگاه هەژار و هێمن مقایسه کنیم به نتایج جالبی می رسیم، ماموستا هەژار از قالبهای تازە، روان و فاخر حتی نزدیک به فولکلور استفاده کرده است اما ماموستا هێمن دارای یک پلان واحد و یکدست است و آزمون و خطای زیادی کرده است و نظر می رسد روش هێمن منطقی تر باشد.
در ادامه دکتر مسعود بیننده بیان داشت که: شعر هێمن روایت مدرنیته را در بر می گیرد. سه روایت از مدرنیته وجود دارد. یک روایت از روی عقلانیت درست شده است و دارای بعد مثبت و منفی است که بیشتر از دیدگاه و چشم انداز ماکیاولی می باشد. روایت دوم نگاه و زاویه دید بیشتر در نوشته های روسو مشاهده می شود که بیشتر بر روی اراده عمومی تاکید دارد و نقدی بر روایت نخست می باشد و روایتی اجتماعی اقتصادی است. روایت سوم روایتی زیبایی شناسانه است که در نوشته های نیچه آمده است که باز هم دارای دو بعد مثبت و منفی می باشد که ما این سه روایت را در مدرنیته می بینیم. روایت هێمن از مدرنیته بیشتر از نوع روایت دوم است البته دارای مطالعاتی مرزی نیز می باشد. در این روایت بیشتر بر اجتماع تاکید شده است و تلاش آن برای آزادی و برابری است ولی در آن می توان قسمتهایی از روایت اول را نیز در برگرفت. اما هێمن در شعر خود هنوز به روایت سوم نرسیده است چون این روایت محصول علمی سالهای ۸۰- ۷۰ میلادی می باشد.
روایت دوم در آلمان باعث شعله ور شدن آتش جنگ جهانی می شود و در ایران دلیل عظمت طلبی و تمامیت خواهی را ایجاد کرده است که در مدرنیته رضاخان نمود کرد.
اما روایت دوم در کوردستان همیشه برای آزادی و برابری تلاش می کند و ماموستا هێمن هم به عنوان یک انسان کورد در این راستا قدم بر می دارد. اما به دلیل مرزی بودن جامعه کوردستان و روایت هێمن نیز تناقضاتی مشاهده می شود. مثلا دیدگاه زندگی روستایی هێمن ایدەآل گرایانە است و قسمتهای مثبت زندگی روستایی را با نکات منفی زندگی شهری مقایسه می کند که یک تناقض است. این درست است که شیوه زندگی روستایی دارای سادگی و بی آلایشی خاصی می باشد. اما هێمن همزمان تلاش دارد که انسان را به میدان زندگی شهری و پیشرفت هدایت کند و در شعر خود دختران را به شکستن تابوها و پیشرفت دعوت می کند. در اشعار هێمن بحث از آزادی به چشم می خورد که باز هم با نوستالژی منتخب او در تناقض است. هێمن در مرز سنت و مدرنیته کوردی قرار دارد و مشکلات اجتماعی را به شعر خود وارد می کند و زیبایی انسان را با زیبایی طبیعت پیوند می زند و در ادامه زیبایی انسان را بر زیبایی طبیعت برتری می دهد. انسان هێمن انسانی تراژیک است اما همیشه برای خود آرزوهایی را محفوظ می دارد. انسان کورد همیشه در تراژدی زندگی می کند اما همیشه افق روشن است.
در ادامه امجد غلامی با مقاله ی ” تراژێدیا و جۆرەکانی ۆینا کردنی تراژیکی جیهان” به سخنرانی پرداخت:
یکی از نشانه هایی که ما می توانیم بر پایه آن هێمن را بشناسیم چند شیوە فکر است. هێمن یک روایت تراژیک را بیان می‌کند و فضای زندگی خود را بیان می کند. در آثار هێمن چند فلش بک دیدە می‌شود. خودش می‌گوید زمانی کە بە دنیا آمدم مادرم مدام آزارم می داد و بە وی سرکوفت می‌زدە است، کە این امر باعث می شود هیچ وقت بچه های هم سن به او اجازه ندهند که با او بازی کند و همیشه از این مسأله عذاب می دیده است، هێمن می گوید که چه قصه هایی همسایه زندگی انسان است،آن چرخ در آشوب که در زندگی خود می بیند.
در مسیر زمان است که انسان بودن خود را تعبیر می کند و این بر اساس فلسفه ی اگزیستانسیالیست در تراژدی انزوای قهرمان دیده می شود که قهرمان حس می کند قربانی شده و در آخر گرفتار تاوان و زمان ( یعنی آگاهی ) می گردد. در تراژدی نظم قهرمان به یک اصل باور دارد و حس می کند که حتی با مرگ خود نیز موثر است و سرنوشت خود را قبول می کند.
هێمن می گوید که در سال ۴۶ هجمه های زیادی بر سر من آمد. پدر و مادرش به دنبال هم می میرند و یک دوست عزیز او هم در خارج از کشور جهان را وداع می گوید و فضای سیاسی موجود نیز بر او سخت می شود. این همه بلایا مخصوصا مرگ پدر در یک سال بسیار بر او گران می آید و مسبب ایجاد تراژدی انزوا در او است. در شعر ” ئێوارەی پایزی ” او هیچ نظمی دیده نمی شود، که نشان از آشفتگی روحی او می باشد. در این شعر طبیعت به طور کلی آشفته است و هێمن تلاش می کند که قانون طبیعت را برجسته کند و برای عبور از آن مرحله به زیاده گویی روی می آورد و شاعر در این شعر سرنوشت خود را به یک زمان دوم که زمان انتقام گیری است و اجازه نمی دهد به اهداف خود برسد گره می زند.
در شعر دیگری نیز هێمن بیان می‌دارد؛ در لحظه ای که تو دیگر نمی توانی، اما در یک لحظه صاحب آگاهی می شوی و می توانی فشارها را حل کنی و تو می توانی آن را قبول کنی، و هێمن در شعرش مرگ را به عنوان یک امر محتوم قبول می کند و باور می دارد که دیگر نمی تواند کاری انجام بدهد و در اینجاست که هێمن تراژدی نظم را قبول می‌کند.
ئەسیری بسکی ئاڵووزی کچە کوردێکی نەشمیلم / تەماشا کەن چە سەیرێکە بە دەستی دیلەوا دیلم
در ادامه پیام اختتامیه کمیته علمی همایش و تعداد و نحوه ی داوری آنها توسط دبیر علمی همایش دکتر خالق جلیل نژاد بیان شد. وی گفت: سهم اصلی حرفی انسان کورد در ژانرهای مختلف نظیر ادبیات کورد جای گرفته است و زمان هێمن مصادف است با ساخت بنیان های مدرنیته در کوردستان که باعث ایجاد فضای خاصی در شعر ایشان شده است.
پس از دبیر علمی همایش گروه موسیقی” ژێ ” به اجرای قطعاتی زیبا از موسیقی کوردی پرداخت.
در پایان نیز جوایزی به ۳۷ نفر از شخصیتهای حقیقی و حقوقی شرکت کننده و سهیم در امر برگزاری این همایش اهدا شد.
۹۵/۷/۱ مهاباد
مصطفی باقری آشنا دبیر سرویس اجتماعی

لطفا دیدگاه خود را در مورد این مطلب بیان کنید.
کلام روز

يكرنگ بمان حتي ...

حتي اگر در دنيايي زندگي ميكني كه

مردمش براي پررنگي هزار رنگ ميشوند

تازه‌ها
شبکه‌های اجتماعی
مصاحبه آرشیو
یک پژوهشگر کرمانشاهی: منابع طبیعی موجود به سرعت درحال اتمام هستند/نیازمند بازنگری در فرهنگ کار هستیم

یک پژوهشگر کرمانشاهی:
منابع طبیعی موجود به سرعت درحال اتمام هستند/ نیازمند بازنگری در فرهنگ کار هستیم.

«گل انار» ارژنگ

ریگا کوردستان – سرویس فرهنگی مرادی، خلیلی، افضلی و نظری کرمانشاهی بررسی کردند «گل انار» ارژنگ سحر رنجبر: می‌گویند شاعر دیکتاتور هم هست. اما فقط در شعر خودش این ویژگی را دارد. در واقع چنانچه فاقد این ویژگی باشد نمی‌تواند بر کلماتش تسلط یابد و کسی که کلماتش از او فرمان‌برداری نکنند شاعر نیست. شعر […]

وقتی که محدودیت ها به تو می بازند

ریگا کوردستان – سرویس ورزشی (مصاحبه اختصاصی با صدیقه گراوند دختر ورزشکار کوهدشتی و نایب قهرمان کاراته آسیا) ‎سئوال: خودتان را کامل معرفی کنید؟ چند سالتان است، ورزش را از کجا شروع کردید؟ چه شد که سراغ ورزش رفتید؟ ‎جواب: من صدیقه گراوند هستم متولد ١٣۶٨، چون خیلی ورزش را دوست داشتم در سن ١۵ سالگی […]

مشاهیر و نخبگان/a> آرشیو
خبرنامه پیامکی

جهت عضویت در خبرنامه پیامکی ریگا کوردستان و دریافت آخرین خبرها فرم را تکمیل و ارسال فرمایید.